โครงสร้าง บทบาท และกลไกการบริหารงานของ “สศป.” (ส่วนงานการศึกษาพระปริยัติธรรม)
บทนำ “ส่วนงานการศึกษาพระปริยัติธรรม” หรือเรียกโดยย่อว่า “สศป.” ถือเป็นหน่วยงานปฏิบัติการที่มีความสำคัญสูงสุดในเชิงโครงสร้างการบริหารการศึกษาของคณะสงฆ์ ทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนนโยบายจาก “คณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม (กศป.)” ไปสู่การปฏิบัติจริง ทั้งในมิติของการจัดการศึกษาและการบริหารงานบุคคล บทความนี้จะนำเสนอภาพรวมของโครงสร้างองค์กร บทบาทหน้าที่ และบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับ สศป.
๑. โครงสร้างองค์กรและส่วนประกอบของ สศป. สศป. เป็นคำเรียกรวมของหน่วยงานที่รับผิดชอบภารกิจด้านการศึกษาพระปริยัติธรรม โดยประกอบด้วย ๔ องค์กรหลัก และสถานศึกษาในสังกัด ดังนี้:
- สำนักงานแม่กองบาลีสนามหลวง: รับผิดชอบการศึกษาแผนกบาลี
- สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง: รับผิดชอบการศึกษาแผนกธรรม
- สำนักงานการศึกษาพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา: รับผิดชอบโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา
- ศูนย์พระปริยัตินิเทศก์แห่งคณะสงฆ์: รับผิดชอบงานนิเทศและติดตามผลการศึกษา
- สถานศึกษาพระปริยัติธรรม: ครอบคลุมถึง สำนักเรียน, สำนักศาสนศึกษา และโรงเรียน ที่อยู่ในสังกัดของสำนักงานดังกล่าว
๒. บทบาทและอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย สศป. มีสถานะเป็นหน่วยงานปฏิบัติการ (Operational Unit) ที่มีภารกิจครอบคลุมทั้งด้านการบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์และด้านการงบประมาณ โดยมีรายละเอียดดังนี้
๒.๑ ด้านการบริหารงานบุคคลและองค์กร การบริหารงานบุคคลใน สศป. จะดำเนินงานผ่าน “คณะอนุกรรมการบริหารงานบุคคล (อบป.)” ประจำส่วนงาน โดยมีหน้าที่:
- การกำหนดนโยบาย: วางระบบและระเบียบวิธีการบริหารทรัพยากรบุคคลภายในส่วนงาน ให้สอดคล้องกับมาตรฐานกลางที่คณะกรรมการบริหารงานบุคคล (กบป.) กำหนด
- การบริหารอัตรากำลัง: ดำเนินการเกลี่ยอัตรากำลังระหว่างหน่วยงานภายในเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
- การพัฒนาบุคลากร: ส่งเสริมให้เจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม (จศป.) ได้รับการพัฒนาศักยภาพ ผ่านการศึกษา ฝึกอบรม ดูงาน หรือการทำวิจัย
- การรักษาวินัย: ดำเนินการทางวินัยและมีอำนาจสั่งการให้บุคลากรออกจากงานตามข้อบังคับ หากมีการกระทำผิดวินัยหรือขาดคุณสมบัติ
๒.๒ ด้านการเงินและการสนับสนุน
- การบริหารงบประมาณ: สศป. และสถานศึกษาในสังกัด เป็นหน่วยงานที่ได้รับเงินอุดหนุนและงบประมาณจากรัฐผ่านทางสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
- การจัดทำคำของบประมาณ: หน่วยงานหลัก (เช่น สำนักงานแม่กองบาลีฯ, แม่กองธรรมฯ) มีหน้าที่จัดทำคำขอรับเงินอุดหนุนเพื่อจัดสรรเป็นค่าตอบแทนแก่บุคลากร (จศป.)
- การตรวจสอบและความโปร่งใส: สถานศึกษาและหน่วยงานในสังกัดต้องจัดทำบัญชีและจัดให้มีการตรวจสอบภายใน (Internal Audit) ด้านการเงินและพัสดุ พร้อมรายงานผลต่อ กศป. อย่างน้อยปีละ ๑ ครั้ง
๓. โครงสร้างบุคลากรและผู้ดำรงตำแหน่ง บุคลากรที่ปฏิบัติงานใน สศป. ทั้งหมด มีสถานภาพตามกฎหมายเป็น “เจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม (จศป.)” ซึ่งประกอบด้วยทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ์ โดยแบ่งลำดับชั้นการบังคับบัญชา ดังนี้
๓.๑ ผู้บริหารระดับสูง (ผู้มีอำนาจสั่งบรรจุแต่งตั้ง) ได้แก่ แม่กองบาลีสนามหลวง, แม่กองธรรมสนามหลวง, ประธานกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา, ประธานศูนย์พระปริยัตินิเทศก์แห่งคณะสงฆ์ และผู้อำนวยการกองพุทธศาสนศึกษา (ในฐานะเลขานุการ กบป.)
๓.๒ บุคลากรระดับปฏิบัติการ
- กลุ่มผู้ปฏิบัติงานสอน: ได้แก่ ครูสอนพระปริยัติธรรม (ทั้งแผนกธรรมและบาลี)
- กลุ่มผู้สนับสนุนการศึกษา: ประกอบด้วย
- เจ้าสำนัก: (เจ้าอาวาสวัดที่เป็นที่ตั้งของสำนักเรียน)
- ผู้บริหารสถานศึกษา: อาจารย์ใหญ่ และผู้ช่วยอาจารย์ใหญ่
- บุคลากรสายวิชาการและธุรการ: บรรณารักษ์, เจ้าหน้าที่งานแนะแนว, งานทะเบียนวัดผล
- พระปริยัตินิเทศก์: พระภิกษุผู้ทำหน้าที่นิเทศและประกันคุณภาพการศึกษา
บทสรุป โดยสรุป สศป. เปรียบเสมือน “กระดูกสันหลัง” ของระบบการศึกษาคณะสงฆ์ ทำหน้าที่เชื่อมโยงนโยบายระดับมหภาคจากมหาเถรสมาคมและ กศป. ลงสู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ เพื่อให้การจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมทั่วประเทศดำเนินไปอย่างเป็นเอกภาพและมีประสิทธิภาพ
