ประวัตินักธรรม ตอนที่ ๒๑ พัฒนาการเชิงสถาบันและนวัตกรรมการบริหาร: ก้าวย่างสำคัญของ “สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง” ยุคใหม่
บทนำ: จากสำนักงานสัญจรสู่รากฐานที่มั่นคง
ในอดีตที่ผ่านมา การบริหารงานของ สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง มีลักษณะไม่คงที่ในด้านสถานที่ทำการ กล่าวคือ ไม่มีอาคารสำนักงานถาวร โดยสถานที่ทำการจะเปลี่ยนแปลงไปตามวัดต้นสังกัดของพระเถระผู้ดำรงตำแหน่งแม่กองธรรมสนามหลวงในแต่ละยุคสมัย
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในสมัยของแม่กองธรรมสนามหลวง รูปที่ ๑๑ คือ สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต) ท่านได้มีดำริริเริ่มให้จัดตั้งสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวงขึ้นเป็นการถาวร โดยได้กราบทูลขอประทานพระอนุญาตจาก เจ้าพระคุณสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช เพื่อใช้อาคารหอสมุดมหามกุฏราชวิทยาลัย บริเวณหน้าวัดบวรนิเวศวิหาร ซึ่งเป็นสังฆิกเสนาสน์ของวัดบวรนิเวศวิหาร เป็นที่ทำการ เจ้าพระคุณสมเด็จพระสังฆราชทรงมีพระเมตตาประทานอนุญาตตามประสงค์ และได้เสด็จมาเป็นประธานในพิธีเปิดสำนักงานอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๔
ประวัติศาสตร์อันทรงคุณค่าของอาคารที่ทำการ
อาคารหอสมุดมหามกุฏราชวิทยาลัย อันเป็นที่ตั้งของสำนักงานในปัจจุบัน มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนานและทรงคุณค่า เริ่มต้นจากการเป็น “โรงเรียนวัดบวรนิเวศ” ซึ่งข้าราชการในกรมมหาดเล็กสร้างอุทิศถวายเพื่อสนองพระเดชพระคุณในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๔ ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา อาคารหลังนี้ได้ทำหน้าที่เอื้อประโยชน์แก่วงการคณะสงฆ์และสังคมในหลากมิติ ได้แก่:
- เป็นที่ตั้งของ สภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย (มหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนาแห่งแรกของไทย) ในช่วงแรกตั้ง พ.ศ. ๒๔๘๙-๒๕๐๑ (ปัจจุบันคือ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย)
- เป็นที่ตั้งของ พุทธสมาคมแห่งประเทศไทย
- เป็นที่ตั้งสำนักงาน มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์
- เป็นที่ตั้ง สมาคมโหรแห่งประเทศไทย
- เป็นที่ตั้ง อายุรเวชวิทยาลัย
ก่อนจะปรับเปลี่ยนมาเป็นสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง อาคารแห่งนี้ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ใหม่ทั้งหมด โดยมีการจัดสรรพื้นที่ใช้สอยอย่างเป็นสัดส่วน แบ่งแยกแผนกการทำงานชัดเจน พร้อมติดตั้งอุปกรณ์สำนักงานที่ทันสมัย และมีพระเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานประจำทุกวัน (เว้นวันพระและวันอาทิตย์) นับเป็นการยกระดับการบริหารงานของแม่กองธรรมฯ ให้มีลักษณะเป็นองค์กรที่มีมาตรฐานสากลเป็นครั้งแรก
วิสัยทัศน์ “ความรู้ คู่คุณธรรม” และการปรับตัวสู่ยุคดิจิทัล
ภายใต้การนำของ สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต) ซึ่งท่านดำรงตำแหน่งสำคัญทางคณะสงฆ์หลายตำแหน่ง อาทิ กรรมการมหาเถรสมาคม และผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหาร ท่านได้แสดงวิสัยทัศน์อันกว้างไกลในการปฏิรูปงานด้านปริยัติธรรมแผนกธรรม ให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ ในหลักการ “ความรู้ คู่คุณธรรม”
การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญคือการนำเทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology) เข้ามาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการอย่างเต็มรูปแบบ เพื่อให้เทียบเท่าหน่วยงานชั้นนำ ดังนี้:
- การพัฒนาระบบฐานข้อมูลและเว็บไซต์: มีการจัดทำเว็บไซต์ www.gongtham.net เพื่อเป็นศูนย์กลางข้อมูลข่าวสาร เผยแพร่ประวัติความเป็นมา และประกาศผลสอบนักธรรมทั่วราชอาณาจักร นอกจากนี้ยังมีแผนงานรวบรวมข้อมูลผู้สอบได้ย้อนหลังตั้งแต่ยุคแรก เพื่อสร้างฐานข้อมูลดิจิทัลที่ภิกษุสามเณรและประชาชนทั่วไปสามารถสืบค้นได้ง่าย
- ระบบการบริหารจัดการข้อมูล (Data Management): เปลี่ยนผ่านจากระบบจารึกด้วยลายมือ (Manual) สู่ระบบคอมพิวเตอร์ โดยเฉพาะการออกประกาศนียบัตรผู้สำเร็จการศึกษา ซึ่งสามารถดำเนินการได้อย่างรวดเร็ว ถูกต้อง และแม่นยำเพียงปลายนิ้วสัมผัส
- การเชื่อมโยงเครือข่ายออนไลน์: วางระบบเชื่อมโยงข้อมูลไปยังสำนักเรียนวัดต่างๆ ทั่วประเทศ เพื่อยกระดับประสิทธิภาพในการประสานงานและการส่งต่อข้อมูล
โครงสร้างบุคลากรและการมีส่วนร่วม
ในด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล ได้มีการวางโครงสร้างอัตรากำลังอย่างเป็นระบบ โดยแต่งตั้งพระเถรานุเถระผู้ทรงคุณวุฒิเป็นคณะผู้บริหารฝ่ายต่างๆ และเปิดโอกาสให้คณะทำงานจิตอาสาจากวัดทั้งในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล เข้ามามีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนงานกองธรรม นับเป็นปรากฏการณ์ใหม่ของความร่วมมือในการจัดการศึกษาคณะสงฆ์
บทสรุป
การเปลี่ยนแปลงทั้งหมดนี้ ถือเป็นก้าวย่างสำคัญของวงการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรม ในการปรับกระบวนทัศน์แบบ “คิดใหม่ ทำใหม่” เพื่อให้องค์กรมีความทันสมัย ก้าวทันโลก และสามารถดำเนินงานได้อย่างครบวงจร ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นถึงวิสัยทัศน์และความมุ่งมั่นของ สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต) ในการวางรากฐานการศึกษาของคณะสงฆ์ให้มั่นคงสืบไป
ข้อมูลการติดต่อ สำหรับภิกษุ สามเณร อุบาสก อุบาสิกา หรือประชาชนทั่วไป ที่ประสงค์จะติดต่อสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง สามารถติดต่อได้ที่:
- ที่อยู่: อาคารหอสมุดมหามกุฏราชวิทยาลัย (หน้าวัดบวรนิเวศวิหาร) เลขที่ ๒๘๗ ถนนพระสุเมรุ แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ๑๐๒๐๐
- โทรศัพท์: ๐ – ๒๖๖๒ – ๘๕๘๕
- Website: www.gongtham.net
- Email: [email protected]
- Line: @gongtham
