แฟ้มธรรม ตอนที่ ๒๙: มาตรฐานเดียวทั่วไทย! ประกาศปี ๒๔๖๐ สั่งยุบสนามสอบ “ประโยค ๑” ในต่างจังหวัด (ต้องสอบเต็มหลักสูตรเท่านั้น)
หลังจากที่มีการประกาศกฎระเบียบต่างๆ ออกมามากมาย ทั้งเรื่องการจำกัดอายุสามเณร และการให้วัดใหญ่จัดสอบเอง ในที่สุด สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ก็ทรงออกประกาศฉบับนี้เพื่อ “รวมศูนย์มาตรฐาน” ให้เป็นหนึ่งเดียว
เดิมทีในต่างจังหวัด (สนามมณฑล/สนามจังหวัด) เคยมีการอนุญาตให้สอบแบบ “ผ่อนผัน” คือสอบแค่ครึ่งทาง (ประโยค ๑) ก็ถือว่าผ่านในระดับหนึ่ง แต่ประกาศฉบับนี้คือคำสั่ง “ยกเลิก” ระบบนั้นทันที!
📋 สรุปความเปลี่ยนแปลง (เริ่มใช้ปี ๒๔๖๑):
- 🛑 ยุบสอบ “ประโยค ๑”:
- ในต่างจังหวัดจะไม่มีการสอบ “เก็บแต้ม” หรือสอบแค่ประโยค ๑ อีกต่อไป
- ต้องสอบให้ผ่าน “นักธรรมชั้นตรี” (เต็มหลักสูตร) รวดเดียวเหมือนกับสนามหลวงในกรุงเทพฯ เพื่อให้มาตรฐานความรู้เท่าเทียมกันทั่วประเทศ
- 🔞 คุมเข้มอายุสามเณร:
- ยืนยันกฎเหล็กเดิม! สามเณรที่จะเข้าสอบในต่างจังหวัด ก็ต้องมีอายุ ๑๙ ปีบริบูรณ์ ขึ้นไปเช่นกัน (เพื่อให้สอดคล้องกับกฎที่ประกาศในกรุงเทพฯ ก่อนหน้านี้)
- 🤝 เชื่อมต่อสนามหลวง:
- เมื่อมาตรฐานต่างจังหวัดเท่ากับเมืองหลวงแล้ว ผู้ที่สอบผ่านจากต่างจังหวัด สามารถนำวุฒิมาสอบต่อในระดับสูง (ชั้นโท, บาลี) ในสนามหลวงได้ทันที ไร้รอยต่อ
เอกสารต้นฉบับ (The Original Archive)
(ส่วนนี้จัดวางในกรอบพื้นหลังสีครีม หรือ Block Quote เพื่อแยกส่วนชัดเจน)
📜 เอกสารจดหมายเหตุ: ประกาศเลิกประโยค น.ธ. ๑ ในสนามมณฑล แลสนามจังหวัดฯ (ข้อความด้านล่างนี้ เป็นการคัดลอกอักขระวิธีตามต้นฉบับเดิมทุกประการ)
เอกสารจดหมายเหตุ: ประกาศเลิกประโยค น.ธ. ๑ ในสนามมณฑล แลสนามจังหวัดฯ
ที่ ๖/๖๐ ประกาศเลิกประโยค น.ธ. ๑ ในสนามมณฑล แลสนามจังหวัด แลจำกัดอายุสามเณรผู้เข้าสอบ
สมเด็จพระมหาสมณะ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ตรัสประกาศไว้ว่า บัดนี้ สนามหลวงจักรับนักธรรมคณะมณฑล แลคณะจังหวัด ให้เข้าสอบประโยคต่อขึ้นไปในสนามหลวงได้แล้ว สมควรจัดการสอบในสนามทั้งสองนั้นให้เข้าระเบียบของสนามหลวง เพราะอย่างนั้นตั้งแต่สอบความรู้ ประจำ ศก ๒๔๖๑ ไป ให้ยกเลิกสอบพักเพียงประโยค ๑ เสีย แลสามเณรผู้จะเข้าห้องสอบต้องมีอายุถึง ๑๙ แล้ว ฯ
ประกาศไว้ ณ วันที่ ๘ กุมภาพันธ์ พุทธศักราช ๒๔๖๐ ฯ
(แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๕ พ.ศ. ๒๔๖๐. หน้า ๓๕๑-๓๕๒.)
