แฟ้มธรรม ตอนที่ ๒๗: กระจายอำนาจ! ย้อนรอยประกาศปี ๒๔๖๐ เมื่อสนามหลวง “มอบดาบอาญาสิทธิ์” ให้วัดใหญ่จัดสอบเองได้ (เทียบเท่าของหลวง!)

ที่ ๕/๖๐ ประกาศ ให้สอบประโยคนักธรรมชั้นตรี ตามวัดอันเป็นสำนักเรียนใหญ่

          สมเด็จพระมหาสมณะ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ตรัสประกาศไว้ว่า บัดนี้ ได้จัดหลักสูตรประโยคนักธรรมชั้นโทขึ้นแล้ว ในศกนี้ที่เป็นคราวแรก มีผู้ขอเข้าสอบ ถึง ๒๐๐ รูปเศษ เห็นว่าเป็นอันปลูกติดและประโยคนักธรรมชั้นตรี บัดนี้ก็สอนกันทั่วถึงแล้ว ตั้งแต่ศกหน้าอนุญาตให้วัดที่เป็นสำนักเรียนใหญ่ สอบความรู้ประโยคนักธรรมชั้นตรีได้เอง นักธรรมชั้นตรีที่สอบได้ในสนามวัดอย่างนี้ จักรับเอาเป็นนักธรรมหลวง เข้าสอบประโยคนักธรรมชั้นโทในสนามหลวงก็ได้ เข้าสอบประโยคเปรียญธรรมชั้นตรีในสนามหลวงก็ได้ ให้เจ้าสำนักเรียนใหญ่จัดการสอบดังต่อไปนี้

          ๑. ให้เชิญกรรมการสนามหลวงไปเป็นกรรมการตรวจไม่น้อยกว่า ๓ รูป กรรมการเหลือจากนั้น ต้องเป็นผู้ที่สมเด็จพระมหาสมณะทรงตั้งไว้สำหรับ ฯ           ๒. ประโยคที่สอบ ให้กรรมการสนามหลวง ผู้รับเชิญไปสอบเป็นผู้ออก เจ้าสำนักผู้เป็นกรรมการสนามหลวงอยู่เอง เป็นผู้ออกด้วยก็ได้ แต่ให้ออกเพียงรูปละใบ ให้เจ้าสำนักเป็นผู้จัดพิมพ์ขึ้น ฯ           ๓. ให้สอบได้เฉพาะผู้มีชื่อขึ้นอยู่ในทะเบียนแห่งสำนัก จะรับสอบสาดไปมิได้ ฯ           ๔. สามเณรผู้จะเข้าสอบในชั้นนี้ ต้องมีอายุ ๑๙ ปีขึ้นไป ฯ           ๕. ระเบียบอื่นอันมิได้ว่าไว้ ให้จัดตามสนามหลวงทุกประการ ฯ           ๖. เมื่อเสร็จการสอบแล้ว ให้ยื่นรายงานและรายชื่อผู้สอบได้ ฯ

          สำนักที่อนุญาตให้สอบนั้น ดังต่อไปนี้ :-           ๑. สำนักวัดบวรนิเวศวิหาร ให้สำนักวัดราชาธิวาสเข้าสมทบ           ๒. สำนักวัดมหาธาตุ           ๓. สำนักวัดเบญจมบพิตร           ๔. สำนักวัดพระเชตุพน           ๕. สำนักวัดสุทัศน์           ๖. สำนักวัดเทพศิรินทร์ ให้สำนักวัดบรมนิวาสสมทบ           ๗. สำนักวัดราชบพิธ กับคณะแขวงต่างจังหวัดกรุงเทพฯ สมทบกัน           ๘. สำนักวัดอนงคาราม ให้สำนักวัดประยุรวงศ์และสำนักวัดราชโอรสสมทบ

          คณะแขวงกรุงเทพฯ ขึ้นอยู่ในสำนักใด ให้สมทบสำนักนั้น ฯ

          นักธรรมชั้นตรีของสนามมณฑลก็ดี ของสนามจังหวัดก็ดี ที่กรรมการสนามหลวงได้เป็นแม่กองสอบ จักรับเข้าสอบประโยคนักธรรมชั้นโท หรือประโยคเปรียญธรรมชั้นตรี ในสนามหลวงดุจกัน ฯ           ส่วนนักธรรมของวัดที่เป็นสำนักเรียนที่ออกชื่อมาแล้วข้างหลังนี้ นอกจากของคณะต่างจังหวัดแห่งกรุงเทพฯ ไม่ได้ส่งบัญชีรายชื่อมาแต่แรก เพราะเป็นแต่สำนักเหล่านั้นสอบเลือกเพื่อส่งเข้าสนามหลวงเท่านั้น นับเข้าในเกณฑ์นี้มิได้ ต้องสอบใหม่ที่มีสำนักนั้นเอง จึงจักเข้าสอบชั้นสูงในสนามหลวงได้ต่อไป ฯ

ประกาศไว้ ณ วันที่ ๗ กุมภาพันธ์ พุทธศักราช ๒๔๖๐

(แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๕ พ.ศ. ๒๔๖๐. หน้า ๓๔๘-๓๕๐.)