แฟ้มธรรม ตอนที่ ๓๑: CSI ปริยัติธรรม! เจาะคดี “ข้อสอบรั่ว” ปี ๒๔๖๐ เมื่อสมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ ทรงจับโจรด้วยพระองค์เอง!
จุดเริ่มต้นคดีแดง ปี พ.ศ. ๒๔๖๐ เป็นปีแรกที่มีการจัดสอบ “นักธรรมชั้นโท” ทุกอย่างน่าจะเป็นไปได้ด้วยดี จนกระทั่งสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส (แม่กองหลวง) ทรงตรวจข้อสอบแล้วพบ “ความผิดปกติ”
ทรงพบว่ามีใบคำตอบของพระบางรูป “เป๊ะเวอร์” เกินจริง! คือตอบเหมือนเฉลยทุกถ้อยคำ หรือบางทีก็ตอบผิดแบบเดียวกันเป๊ะๆ ซึ่งเป็นไปไม่ได้ที่จะคิดตรงกันขนาดนี้ จึงสั่งตั้ง “กองวินิจฉัย” สอบสวนทันที!
🔍 ไทม์ไลน์การสืบสวน (The Investigation): การสอบสวนไล่เบี้ยจากผู้ต้องสงสัย จนสาวไปถึงตัวการใหญ่ ดังนี้:
- ผู้ต้องสงสัยเบอร์ 1 (พระเจิม): ตอนแรกอ้างว่าเจอ “บัตรสนเท่ห์” (จดหมายลึกลับ) ทิ้งไว้ให้ แต่พอถูกซักไซ้หนักเข้า ก็สารภาพว่าจำได้ว่าเป็นลายมือของ “พระมหาชิต”
- ผู้ต้องสงสัยเบอร์ 2 (พระมหาชิต): ตอนแรกปฏิเสธเสียงแข็ง แต่พอโดนพระเจิมซัดทอดเรื่องลายมือ จึงยอมรับสารภาพว่า ได้โพยมาจากเด็กวัดชื่อ “นายเปลี่ยน”
- พยานปากเอก (นายเปลี่ยน): รับสารภาพว่า “พระครูประสาทพุทธปริตร” ใช้ให้วิ่งเอาซองจดหมายไปส่งให้พระมหาชิต
- ตัวการใหญ่ (พระครูประสาทพุทธปริตร): จำนนต่อหลักฐาน! สารภาพว่าอาศัยจังหวะที่คนคุมห้องพิมพ์เผลอ “แอบเข้าไปขโมยใบเฉลย” ออกมาจากห้องพิมพ์ แล้วส่งให้เด็กวิ่งไปส่งคำตอบ!
🔨 บทลงโทษสุดเฉียบขาด (The Verdict): คณะกรรมการเสนอโทษมาอย่างหนึ่ง แต่สมเด็จฯ ทรงเห็นว่าเบาไป จึงทรงสั่งการใหม่ดังนี้:
- พระครูประสาท (ต้นเรื่อง): ❌ ไล่ออกจากการเป็นกรรมการสนามหลวง + ปรับอาบัติทุกกฎ (ฐานขโมย)
- แก๊งปากแข็ง (ปฏิเสธจนหยดสุดท้าย): 🚫 ห้ามเข้าสอบ 3 ปี
- แก๊งสารภาพ (ให้การเป็นประโยชน์): 🚫 ห้ามเข้าสอบ 1 ปี
- พระเฉลิม (ผู้รับปลายทาง): รอดตัว (เพราะได้รับแจกมาเฉยๆ)
- 🔥 คำสั่งเด็ดขาดของสมเด็จฯ: กรรมการเสนอให้ริบใบประกาศนักธรรม แต่ให้คง “เปรียญธรรม ๕ ประโยค” (บาลี) ที่สอบได้ไว้… สมเด็จฯ ตรัสว่า “ไม่ได้!” คนโกงจะให้รางวัลไม่ได้ ทรงสั่ง “โมฆะ” ผลสอบทั้งหมด ทั้งนักธรรมและบาลี!
เอกสารต้นฉบับ (The Original Archive)
📜 เอกสารจดหมายเหตุ: พระดำรัสสั่ง เรื่องใบสอบประโยคนักธรรมชั้นโทไม่บริสุทธิ์ (ข้อความด้านล่างนี้ เป็นการคัดลอกอักขระวิธีตามต้นฉบับเดิมทุกประการ)
เอกสารจดหมายเหตุ: พระดำรัสสั่ง เรื่องใบสอบประโยคนักธรรมชั้นโทไม่บริสุทธิ์
ที่ ๔/๖๐ พระดำรัสสั่ง เรื่องใบสอบประโยคนักธรรมชั้นโทไม่บริสุทธิ์
คราวนี้เป็นแรกที่เปิดประโยคนักธรรมชั้นโท จึงเรียกใบสอบที่ได้ ครบ ๓ คะแนนและได้หมายเหตุว่าดีมาตรวจดู เพื่อรู้ความรู้ของผู้สอบว่าเป็นอย่างไร และได้ตั้งกองเลือกใบสอบที่ดีไว้เพื่อพิมพ์เป็นตัวอย่าง เมื่อสอบใบตรวจที่ว่าดีนั้น พบใบสอบบางใบ มีข้อความตามความคิดบ้าง แม้โดยที่สุดตามพยัญชนะบ้าง เหมือนด้วยเฉลย ที่เป็นไม่ได้โดยลำพังความคิดร่วมกัน พระมหานายกแม่กองเลือก ก็ได้พบอย่างนี้เหมือนกัน จึงให้กองเลือก ๆ ใบสอบอันพิรุธหมายเส้นเทียบความแลเทียบพยัญชนะส่งมา…
(…เนื้อหาการสอบสวนไล่เรียงตัวบุคคล…)
กรรมการกองวินิจฉัยปรึกษาลงโทษ ดังต่อไปนี้ ฯ ๑. ลงโทษพระมหาเปลื้อง พระมหาทองคำ พระทอง ห้ามไม่ให้เข้าสนามหลวง ๓ คราว เพราะอำความไว้ไม่แสดงความจริง พระมหาชิต ก็ให้ลงโทษห้ามไม่ให้เข้าสนามหลวง ๓ คราวเหมือนกัน เพราะในชั้นต้นอำความไว้ ต่อเมื่อความจริงปรากฏแล้วจึงรับ ฯ ๒. ลงโทษพระเจิมผ่อนลงมาโดยฐานปรานี ห้ามไม่ให้เข้าสนามหลวง ๑ คราว เพราะขยายความจริง เป็นการสะดวกแก่ความพิจารณา ฯ ๓. ปรานีพระเฉลิม งดลงโทษ เพราะได้ต่อ ๆ กันมา ฯ ๔. ไม่รับพระเหล่านี้เป็นนักธรรมชั้นโทของสนามหลวงแต่บาลีประโยค ๕ ที่แปลได้ ให้เป็นอันได้ ฯ ๕. ลงโทษพระครูประสาทพุทธปริตร ไม่ให้เป็นกรรมการสนามหลวงอีกต่อไป กับปรับอาบัติทุกกฏ เพราะทำด้วยไถยเจตนา ฯ
(คำวินิจฉัยของสมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ) กรรมการกองวินิจฉัยพิจารณาและวางโทษมานั้น เห็นชอบด้วย เว้นข้อว่า แปลบาลีประโยค ๕ ได้ให้เป็นอันได้ เพราะบาลีประโยค ๕ แปลเมื่อภายหลังแต่ทำความผิดมาแล้ว จักเป็นยกย่องผู้ทำความผิด เพราะจะต้องมีชื่อในบัญชี ให้เปลี่ยนเป็นไม่ยอมรับบาลีประโยค ๕ ด้วย นอกจากนี้ ให้ทำตามวินิจฉัยของกรรมการกองเลือก ฯ
(ลงพระนาม) กรม-วชิรญาณวโรรส
สนามหลวง วัดเบญจมบพิตร วันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๔๖๐
(แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๖ พ.ศ. ๒๔๖๑. หน้า ๑-๕.)
