แฟ้มธรรม ตอนที่ ๒๘: โตแล้วต้องรับผิดชอบ! ประกาศปี ๒๔๖๐ สั่งสามเณร (วัย ๑๙+) ต้องสอบ “วินัยสงฆ์” แบบไม่มีข้อยกเว้น
เดิมทีการสอบนักธรรมของ “สามเณร” จะได้รับสิทธิพิเศษคือ “ไม่ต้องสอบวิชาวินัย” (กฎระเบียบของพระ) เนื่องจากในอดีตสามเณรที่เข้าสอบมักเป็นเด็กเล็กๆ การให้เรียนวินัยพระที่ซับซ้อนอาจจะเกินวัยไปหน่อย
แต่เมื่อมีการออกกฎใหม่ว่า “ผู้จะสอบต้องมีอายุ ๑๙ ปีขึ้นไป” (ซึ่งถือว่าโตเป็นผู้ใหญ่และใกล้บวชพระแล้ว) สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส จึงทรงเห็นว่า “ไม่มีเหตุผลที่จะต้องงดสอบวินัยอีกต่อไป” จึงออกคำสั่งดังนี้:
📋 สรุปความเปลี่ยนแปลง:
- 🚫 ยกเลิกข้อยกเว้น: จากนี้ไป สามเณรที่จะสอบนักธรรม (ซึ่งอายุ ๑๙ ปีแล้ว) “ต้องสอบวิชาวินัย” เหมือนพระภิกษุทุกประการ จะมาอ้างว่าเป็นเณรแล้วข้ามวิชานี้ไม่ได้แล้ว
- 📚 เหตุผลด้านหลักสูตร: ปัจจุบันมีหลักสูตร “นักธรรมชั้นโท” เพิ่มเข้ามา ถ้าปล่อยให้สามเณรข้ามวิชาวินัยไปเรื่อยๆ ทั้งชั้นตรีและชั้นโท จะทำให้สามเณรมีความรู้ด้านกฎระเบียบไม่เพียงพอ (ซึ่งดู “ไม่บังควร”)
- 🗓️ ช่วงเปลี่ยนผ่าน:
- สำหรับปีนี้ (๒๔๖๐) ยังอนุโลมให้งดสอบได้อยู่ (แต่ใครฟิตจัด อยากสอบเลยก็อนุญาต)
- ตั้งแต่ปีหน้า (๒๔๖๑) เป็นต้นไป บังคับสอบทุกรูป!
เอกสารต้นฉบับ (The Original Archive)
📜 เอกสารจดหมายเหตุ: ประกาศให้สามเณรสอบวินัย อันเป็นองค์แห่งประโยคนักธรรมพร้อมกันไป (ข้อความด้านล่างนี้ เป็นการคัดลอกอักขระวิธีตามต้นฉบับเดิมทุกประการ)
เอกสารจดหมายเหตุ: ประกาศให้สามเณรสอบวินัย อันเป็นองค์แห่งประโยคนักธรรมพร้อมกันไป
ที่ ๕/๖๐ ประกาศให้สามเณรสอบวินัย อันเป็นองค์แห่งประโยคนักธรรมพร้อมกันไป
สมเด็จพระมหาสมณะ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ตรัสประกาศไว้ว่า ในหนหลังยังไม่มีจำกัดอายุสามเณรผู้เข้าสอบประโยคนักธรรม จะให้สอบวินัยด้วยก็ไม่สมควร เพราะสามเณรเด็ก ๆ เข้าสอบก็มี บัดนี้ได้มีกำหนดอายุสามเณรผู้เข้าสอบประโยคนักธรรมไว้แล้ว ล้วนแต่จวนอุปสมบททั้งนั้น ทั้งบัดนี้เปิดประโยคนักธรรมชั้นโทขึ้นแล้ว จะต้องงดวินัยไว้ถึง ๒ ชั้น ดูไม่บังควร ตั้งแต่คราวสอบความรู้ประจำศกหน้าไป ให้สามเณรนักธรรมชั้นตรี เปรียญธรรมชั้นตรี ผู้จะเข้าสอบประโยคนักธรรมชั้นโท สอบวินัยชั้นตรีแต่สำนักเรียนของตนให้ได้ก่อน แลจงเตรียมสอบวินัยชั้นโทในสนามหลวงด้วย ส่วนสามเณรสอบประโยคนักธรรมชั้นโท จำนวนศกนี้ จักงดวินัยไว้พลาง ตามประกาศไว้เมื่อศกหลัง จงเตรียมสอบในศกหน้า รูปใดพร้อมเพรียงจะสอบได้ในศกนี้ รูปนั้นจักขอสอบด้วยทีเดียวก็ได้ ตั้งแต่คราวสอบความรู้น่า จักยกเลิกการที่งดสอบวินัยไว้พลาง ในประกาศที่ ๔/๕๙ ลงวันที่ ๑๘ กุมภาพันธ์ ๒๔๕๙ นั้นเสีย ฯ
ประกาศไว้ ณ วันที่ ๗ กุมภาพันธ์ ๒๔๖๐ ฯ
(แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๕ พ.ศ. ๒๔๖๐. หน้า ๓๕๐-๓๕๑.)
