แฟ้มธรรม ตอนที่ ๓๗: จิ๊กซอว์ชิ้นสุดท้าย! เปิดหลักสูตร “นักธรรมชั้นเอก” สู่ภูมิรู้ระดับ “พระเถระ” (พ.ศ. ๒๔๖๔)

(สำเนา) ที่ ๕๑/๑๑๑ ประกาศตั้งหลักสูตร และสอบประโยคนักธรรมชั้นเอก

          บัดนี้ประโยคนักธรรมชั้นโทภูมิมัชฌิมะ สำหรับภิกษุปานกลางหย่อน ๑๐ พรรษา จัดขึ้นสำเร็จ การเรียนชั้นนี้แพร่หลาย เป็นพื้นวัดที่เป็นสำนักเรียนใหญ่ ๆ แล้ว สมควรจะจัดนักธรรมชั้นเอกภูมิเถระ สำหรับภิกษุผู้ใหญ่พ้น ๑๐ พรรษาแล้ว ในลำดับไป จึงกำหนดตั้งหลักสูตรนักธรรมชั้นเอกภูมิเถระไว้ ดังนี้

          ๑. เรียงความแก้กระทู้ธรรม จะให้หัวข้อธรรม ๓ ข้อที่ห่างกัน ต้องแต่งทำนองเทศนา เชื่อมความ ๓ ข้อนั้นให้สนิท ฯ           ๒. แก้ปัญหาธรรม โดยปรมรรถเทศนา ฯ           ๓. แก้ปัญหาพุทธานุพุทธประวัติ กับข้อธรรมในท้องเรื่องนั้น ฯ           ๔. แก้ปัญหาวินัยบัญญัติมีสังฆกรรมเป็นต้น ฯ

          หนังสือสำหรับใช้เป็นหลักสูตรแก้กระทู้ธรรมนั้น ใช้หนังสือพุทธศาสนาสุภาษิตบ้าง หนังสือธรรมอื่นแต่หัวข้อชนิดนั้น มีมงคลวิเศษรัชกาลที่ ๕ เป็นต้น บ้าง ฯ           หนังสือสำหรับใช้เป็นหลักสูตรสอบธรรมวิภาค ใช้หนังสือธรรมวิจารณ์ พระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า ฯ           หนังสือสำหรับใช้เป็นหลักสูตรสอบพุทธานุพุทธประวัติ ใช้หนังสือพุทธสมัย เล่ม ๒ ปริจเฉท ๔-๕-๖ ในธรรมสมบัติ หมวด ๓ ฯ           หนังสือสำหรับใช้เป็นหลักสูตรสอบวินัยบัญญัติ ใช้หนังสือวินัยมุขเล่ม ๓ ฯ

          ผู้จะเข้าสอบนักธรรมชั้นเอกนี้ ต้องได้ประโยคนักธรรมชั้นโทในสนามหลวงแล้ว ฯ

          เปรียญธรรมชั้นโท ผู้จะเข้าสอบบาลีประโยค ๗ ต้องสอบองค์นักธรรมชั้นเอกได้ก่อน ฯ เมื่อสอบบาลีประโยค ๗-๘-๙ ได้แล้ว จัดเป็นเปรียญธรรมชั้นเอก ฯ

ประกาศไว้ ณ วันที่ ๒๑ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๖๔

(ลงพระนาม) กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์

(แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๙ พ.ศ. ๒๔๖๔. หน้า ๑๑๙.)