แฟ้มธรรม ตอนที่ ๓๖: The Beginning of Branding! กำเนิด “ตราธรรมจักร” โลโก้สอบนักธรรม-บาลี ที่ใช้มาถึงปัจจุบัน (เริ่มใช้ปี ๒๔๖๓)

ข่าวพระราชทานพระบรมราชานุญาต ให้ใช้ตราสำหรับสนามสอบไล่บาลีแลธรรมวินัย

          ด้วยพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร แจ้งความให้ทราบทั่วกันวา กรมธรรมการได้ประทับดวงตราประจำชาติ เป็นตัวอย่างที่สมเด็จพระมหาสมณะเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส มีพระดำรัสสั่งให้สร้างขึ้นเป็นตราสำหรับสนามสอบไล่บาลีแลธรรมวินัย คือสนามหลวง สาขาสนามหลวง สนามมณฑล แลสนามจังหวัด รวม ๑๔ ดวง มาขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตใช้สำหรับคณะสงฆ์ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ พระราชทาน พระบรมราชานุญาตให้ใช้ได้แล้ว คือ

          ตราสำหรับสนามหลวง สูนย์กลางกว้าง ๓ นิ้ว ๓ อนุกระเบียด (หรือ ๗ เซ็นติเมตร) รูปกลมลายกลางเป็นรูปธรรมจักร มีอักษรในวงขอบเบื้องบนว่า “อติโรจติ ปญฺญาย สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก” เบื้องล่างว่า “สนามหลวง”

          อีก ๑๓ ดวง สูนย์กลางกว้าง ๓ นิ้ว ๑ อนุกระเบียด (หรือ ๖๕ มิลิเมตร) เท่ากัน รูปกลม ลายกลางเป็นรูปธรรมจักร มีอักษรในวงขอบเบื้องบนว่า “อติโรจติ ปญฺญาย สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก” เหมือนกัน           เบื้องล่างสำหรับสาขาสนามหลวงว่า “สาขาสนามหลวง”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลอยุธยาว่า “สนามมณฑลอยุธยา”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลราชบุรีว่า “สนามมณฑลราชบุรี”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลนครศรีธรรมราชว่า “สนามมณฑลนครศรีธรรมราช”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลอุบลราชธานีว่า “สนามมณฑลอุบลราชธานี”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลมหาราษฎร์ว่า “สนามมณฑลมหาราษฎร์”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลพายัพว่า “สนามมณฑลพายัพ”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลพิษณุโลกว่า “สนามมณฑลพิษณุโลก”           เบื้องล่างสำหรับสนามมณฑลปาจีนบุรีว่า “สนามมณฑลปาจีนบุรี”           เบื้องล่างสำหรับสนามจังหวัดนครปฐมว่า “สนามจังหวัดนครปฐม”           เบื้องล่างสำหรับสนามจังหวัดชลบุรีว่า “สนามจังหวัดชลบุรี”           เบื้องล่างสำหรับสนามจังหวัดอุทัยธานีว่า “สนามจังหวัดอุทัยธานี”           เบื้องล่างสำหรับสนามจังหวัดนครราชสีมาว่า “สนามนครราชสีมา”

(แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๘ พ.ศ. ๒๔๖๓. หน้า ๑๙๕.)