แฟ้มธรรม ตอนที่ ๓๕: เมื่อรัชกาลที่ ๖ ทรง ‘รีดีไซน์’ พัดยศ! แก้ปัญหา “มองไม่ชัด” สู่อร่ามตาด้วยระบบสีใหม่ (เริ่มใช้ปี ๒๔๖๓)

ที่ ๑/๒๔๖๓ ประกาศเรื่องพัดยศเปรียญและพัดนักธรรม

          สมเด็จพระมหาสมณะ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ตรัสประกาศว่า เมื่อพระบรมศพสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี ยังประดิษฐานอยู่ที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท สมเด็จบรมบพิตรพระราชสมภารเจ้า ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลตามกาลกำหนด ในคราวนั้น พระยาวุฒิการบดี อธิบดีกรมธรรมการ เชิญกระแสพระราชดำรัสมาแจ้งว่า เลขหมายประโยคพัดเปรียญ ๔ ประโยค ๕ ประโยค ทอดพระเนตรเห็นไม่ถนัด มีพระราชประสงค์จะให้ใช้เครื่องหมายให้เห็นถนัด ได้คิดแก้และเขียนตัวอย่างถวาย ทรงพระอนุมัติแล้ว ระเบียบพัดยศเปรียญจัดใหม่ ดังต่อไปนี้ :-

          เปรียญตรี คือ ๓ ประโยค เปลี่ยนพื้นแดงเป็นพื้นเขียวล้วนตามเดิม           ประโยค ๔ พื้นเขียวอย่างนั้น ใจกลางและขอบสอดสีน้ำเงิน           ประโยค ๕ พื้นพัดสีเขียวอย่างเดียวกัน ใจแดงขอบแดง           พัดพื้นเขียวสอดสีอย่างนี้ หมายว่าเปรียญผู้ถือสอบคืบขึ้นไปได้จากชั้นเปรียญตรี แต่ยังไม่เต็มชั้นเปรียญโท

          เปรียญโท คือ ประโยค ๖ พื้นพัดสีเหลืองล้วน           ประโยค ๗ พื้นพัดสีเหลือง ใจและขอบสอดโหมดขาว           ประโยค ๘ พื้นพัดสีเหลืองอย่างเดียวกัน ใจและขอบสอดคาดเหลือง           สองชั้นนี้ หมายว่าเปรียญผู้ถือสอบคืบขึ้นไปได้จากชั้นเปรียญโท แต่ยังไม่เต็มชั้นเปรียญเอก

          ชั้นเปรียญเอก คือประโยค ๙ พื้นพัดตาดเหลืองล้วน           ระเบียบนี้จะใช้ต่อไปข้างหน้า ตามคราวที่จะเปลี่ยนของเก่าได้

          อนึ่ง พัดนักธรรมชั้นตรีที่เคยให้แก่นักธรรมสนามหลวง ผู้มีพรรษา ๕ แล้ว บัดนี้ การสอบประโยคนักธรรมชั้นตรี แยกสอบในสนามสาขาแล้ว และนักธรรมชั้นตรีโดยมาก ได้สอบเลื่อนเป็นนักธรรมชั้นโท สมควรจะงดเสีย เอาไว้ให้แต่ผู้ที่ไม่ได้สอบประโยคนักธรรมชั้นโท ต้องออกทำกิจพระศาสนาในระหว่าง และให้นักธรรมชั้นตรีของจังหวัดของมณฑลผู้เป็นครูและผู้มีตำแหน่งตั้งแต่เป็นเจ้าอาวาสขึ้นไป และให้ผู้ที่ได้รับตั้งเป็นนักธรรมกิตติมศักดิ์ชั้นนั้น ส่วนพัดนักธรรมชั้นโท ยังจัดให้แก่นักธรรมชั้นนั้น ผู้มีพรรษาพ้น ๕

          เจ้าสำนักเรียนทั้งหลายจงสอดส่องดู ถ้ามีนักธรรมชั้นตรีผู้สอบไม่ถึงประโยคนักธรรมชั้นโท ได้ออกทำกิจพระศาสนาในระหว่าง มีพรรษาพ้น ๕ และนักธรรมชั้นโท เมื่อสอบได้พรรษายังไม่ถึง ๕ ไม่ได้รับพัด ต่อมาพรรษาครบ ๕ แล้ว จงทำบัญชีรายชื่อยื่นพระอมรโมลี เพื่อรับพัดตามกำหนด

ประกาศไว้ ณ วันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๔๖๓

(แถลงการณ์พระสงฆ์ เล่ม ๘ พ.ศ. ๒๔๖๓. หน้า ๒๒๕-๒๒๗.)