แฟ้มธรรม ตอนที่ ๕๐: ปฏิวัติการสอบ! สั่งใช้ “ข้อสอบเดียวกัน-วันเดียวกัน” ทั่วประเทศ (ประกาศปี ๒๔๗๐)

“การศึกษาเล่าเรียนพระธรรมวินัยซึ่งเรียกว่านักธรรมชั้นตรี โท เอก นั้น บัดนี้ เจริญแพร่หลายทั่วราชอาณาจักร… แต่วิธีดำเนินการบางอย่างยังไม่สะดวกเรียบร้อยเช่น นักธรรมชั้นตรีสนามกรุงเทพฯ เปิดสอบเดือนพฤศจิกายน สนามมณฑลชั้นนอก เปิดสอบก่อนกรุงเทพฯ ก็มี พร้อมกันก็มี ทีหลังก็มี… ส่วนข้อสอบเล่า บางมณฑลก็ยาก บางมณฑลก็ปานกลาง บางมณฑลก็ง่าย นักธรรมชั้นเดียวกัน แต่ข้อสอบยิ่งหย่อนกว่าไม่เสมอกัน เพราะไม่ได้กำหนดข้อสอบให้เป็นแบบเดียวกัน

…ครั้นถึงคราวสอบนักธรรมชั้นเอก มณฑลชั้นนอกให้เข้ามาสอบในกรุงเทพฯ แห่งเดียว เป็นข้อข้องมาก เพราะมณฑลที่อยู่ใกล้ก็มาสอบ มณฑลที่อยู่ไกล เช่น มณฑลอุดร มณฑลพายัพก็ไม่มาสอบ อย่างนี้นักธรรมเถรภูมิก็ไม่แพร่หลาย…

เพราะฉะนั้น จำเดิมแต่ พ.ศ. ๒๔๗๑ เป็นต้นไป ให้เปลี่ยนวิธีดำเนินการนักธรรมแลกำหนดเวลาเปิดสอบเปรียญธรรมดังต่อไปนี้

ก. ให้ออกข้อสอบไล่นักธรรม ๓ ชั้นนั้นอย่างเดียวกันทั่วพระราชอาณาเขต ข. ให้เปิดวันสอบไล่พร้อมกันทั้ง ๓ ชั้น ในสนามนั้น ๆ ในเดือนพฤศจิกายน แต่วันที่ ๑๐ ล่วงไปแล้วทุก ๆ ปี ค. ให้เปิดสอบเปรียญธรรมในเดือนมกราคมก่อนมาฆบูชาที่กรุงเทพฯ แห่งเดียวทุกปี ฆ. ให้สนามนักธรรมทั้ง ๓ ชั้นนั้น เป็นสนามหลวงทั่วพระราชอาณาเขต ง. จำนวนนักเรียนทั้ง ๓ ชั้นนั้น ไม่มีกำหนดจำกัด มากน้อยเท่าใดก็เข้าสอบได้ จ. ให้แม่กองสนามหลวงกำหนดวันสอบไล่นักธรรมแลเปรียญธรรมในปีนั้น ๆ ตามสมควรแก่วันแลโอกาส ฯ”

ประกาศแต่วันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๗๐ (ลงพระนาม) กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์

(อ้างอิง: แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๑๕ พ.ศ. ๒๔๗๐. หน้า ๕๐๖.)