Daily Archive: December 10, 2025
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส (พ.ศ. ๒๔๐๓ – ๒๔๖๔) ทรงเป็นเสมือน “สถาปนิก” ผู้วางรากฐานการบริหารจัดการคณะสงฆ์ไทยให้เป็นระบบและสอดคล้องกับโครงสร้างรัฐสมัยใหม่ พระกรณียกิจตลอดระยะเวลาที่ทรงดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช (พ.ศ. ๒๔๕๓–๒๔๖๔) ถือเป็นการปฏิรูปด้าน รัฐประศาสนศาสตร์ (Public Administration) ที่สำคัญที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทย ครอบคลุมทุกมิติพันธุ์กิจ ตั้งแต่การออกแบบโครงสร้างองค์กร การบริหารทรัพยากรบุคคล ไปจนถึงระบบการควบคุมคุณภาพ
การปฏิรูปการศึกษาคณะสงฆ์โดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาไทย คำถามสำคัญคือ: พระองค์ทรงมีจุดประสงค์และแรงผลักดันอะไรบ้างในการปฏิรูปครั้งนี้?
คำถามที่ว่า “สนามหลวงจัดสอบกี่ครั้งต่อปี?” นั้น มีคำตอบที่เปลี่ยนไปตามบริบทและการพัฒนาของระบบการศึกษาคณะสงฆ์ โดยสามารถแบ่งวิวัฒนาการออกเป็นยุคสำคัญดังนี้
การจัดระบบการศึกษานักธรรมของคณะสงฆ์ไทยไม่ได้เกิดขึ้นอย่างสมบูรณ์ในชั่วข้ามคืน แต่มีวิวัฒนาการอย่างเป็นขั้นเป็นตอน โดยเฉพาะในมิติของ จำนวนและลักษณะของสนามสอบ ที่ขยายตัวและปรับเปลี่ยนไปตามยุคสมัย จากจุดเริ่มต้นเล็กๆ ในเมืองหลวง สู่ความเป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วแผ่นดิน
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเป็นผู้ปฏิรูปโครงสร้างการศึกษาพระปริยัติธรรมของคณะสงฆ์ไทยครั้งสำคัญ จากระบบที่เน้นบาลีแบบเดิม สู่หลักสูตรที่เปิดกว้างโดยเน้น “ธรรมะภาษาไทย” ควบคู่กับการศึกษาภาษาบาลี
เมื่อได้ยินคำว่า “สนามหลวง” คนไทยส่วนใหญ่มักนึกถึงสนามหญ้าขนาดใหญ่รูปวงรีที่ตั้งอยู่ข้างวัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว) ซึ่งเป็นสถานที่ประกอบพระราชพิธีสำคัญของบ้านเมือง แต่ในแวดวงคณะสงฆ์และการศึกษาพระปริยัติธรรม คำว่า “สนามหลวง” มีความหมายที่ลึกซึ้งและเฉพาะเจาะจงกว่านั้น
