บทธรรมเทศนา ตอนที่ ๒๓ ทสุตตรสูตร: ถอดรหัส ‘ตารางธาตุแห่งธรรม’ พิมพ์เขียวสู่ความหลุดพ้นฉบับพระสารีบุตร
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ (๓ จบ)
เจริญพรญาติโยม สาธุชนผู้มีปัญญา ผู้แสวงหา “ระบบ” ในการพัฒนาชีวิตทุกท่าน…
วันนี้อาตมาภาพอยากชวนพวกเรามาคุยกันเรื่อง “แผนที่” (Map) หรือ “พิมพ์เขียว” (Blueprint) เวลาเราจะสร้างบ้าน เราต้องมีแปลนบ้าน เวลาเราจะเดินทางไกล เราต้องมี GPS แล้วเวลาเราปฏิบัติธรรมล่ะ? เรามีแผนที่ที่ชัดเจนไหม? หรือเรากำลังเดินสะเปะสะปะ จับต้นชนปลายไม่ถูก?
วันนี้อาตมาจะพาพวกเราไปรู้จักกับ “สุดยอดพิมพ์เขียว” ที่ถูกออกแบบโดยสถาปนิกทางปัญญาที่เก่งที่สุดในพุทธกาล นั่นคือ พระสารีบุตรเถระ ท่านได้รวบรวมคำสอนของพระพุทธเจ้าที่กระจัดกระจาย มาจัดหมวดหมู่ใหม่ให้เป็นระเบียบ สวยงาม และตรวจสอบได้ เหมือนกับตารางธาตุในวิชาเคมี พระสูตรนี้มีชื่อว่า “ทสุตตรสูตร” (สูตรว่าด้วยธรรมที่ยิ่งด้วยสิบ)
๑. วิสัยทัศน์ของอัจฉริยะ: ทำไมต้องมีระบบ?
เรื่องราวเกิดขึ้นที่ริมสระโบกขรณี ใกล้เมืองจำปา… บรรยากาศร่มรื่น พระสารีบุตรเรียกประชุมสงฆ์ แล้วประกาศเจตนารมณ์ที่ยิ่งใหญ่ว่า: “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย… เราจักกล่าวทสุตตรสูตร อันเป็นธรรมเพื่อปลดเปลื้องกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวง เพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์”
ทำไมท่านต้องทำแบบนี้? เพราะท่านรู้ดีว่า คนเรามักหลงทาง… บางคนรู้แต่ “สิ่งที่ควรทำ” แต่ไม่รู้ “สิ่งที่ควรละ” บางคนรู้แต่ “ธรรมะขั้นสูง” แต่ลืม “พื้นฐาน” ท่านจึงสร้าง “เมทริกซ์” (Matrix) แห่งธรรมะขึ้นมา โดยใช้เลข ๑ ถึง ๑๐ เป็นตัวตั้ง และในแต่ละหมวดเลข ท่านจะมองผ่าน “เลนส์ ๑๐ มิติ” เพื่อให้เราเห็นธรรมะแบบรอบด้าน ๓๖๐ องศา
๒. เลนส์ ๑๐ มิติ: วิธีมองธรรมะให้ทะลุปรุโปร่ง
ก่อนจะไปดูเนื้อหา อาตมาอยากให้โยมรู้จัก “แว่นตา” ที่พระสารีบุตรใช้มองธรรมะก่อน ท่านไม่ได้บอกแค่ว่า “ธรรมข้อนี้คืออะไร” แต่ท่านบอกว่า “เราต้องทำอะไรกับมัน” (Action Plan) ท่านแบ่งหน้าที่ของเราต่อธรรมะออกเป็น ๑๐ อย่างหลักๆ คือ:
๑. มีอุปการะมาก: เป็นเครื่องมือช่วยชีวิต ขาดไม่ได้ ๒. ควรเจริญ: ต้องทำให้มีขึ้น ฝึกให้เก่งขึ้น ๓. ควรกำหนดรู้: ต้องทำความเข้าใจให้ถ่องแท้ ๔. ควรละ: ต้องทิ้ง ต้องกำจัด ๕. ส่วนเสื่อม: ทางลงเหว ต้องระวัง ๖. ส่วนวิเศษ: ทางขึ้นสวรรค์/นิพพาน ๗. แทงตลอดได้ยาก: ของยาก ของลึกซึ้ง ๘. ควรให้เกิดขึ้น: ผลลัพธ์ที่ต้องสร้าง ๙. ควรรู้ยิ่ง: ต้องรู้แจ้งเห็นจริง ๑๐. ควรทำให้แจ้ง: เป้าหมายสูงสุด (นิพพาน)
เห็นไหมโยม? แค่รู้โครงสร้างนี้ เราก็เริ่มเห็นภาพแล้วว่า การปฏิบัติธรรมไม่ใช่แค่นั่งหลับตาเฉยๆ แต่มันมี “หน้าที่” ที่ต้องจัดการกับสภาวะต่างๆ อย่างชัดเจน
๓. เจาะลึก ‘ตารางธรรม’: ตัวอย่างที่ชวนฉุกคิด
อาตมาจะขอยกตัวอย่างธรรมะบางหมวดมาให้โยมเห็นภาพ ว่าพระสารีบุตรท่านจัดระเบียบความคิดไว้เฉียบคมแค่ไหน
หมวดที่ ๑: พลังแห่งจุดเริ่มต้น
- ธรรมที่มีอุปการะมาก: ท่านยกให้ “ความไม่ประมาท” (Appamada) เป็นนัมเบอร์วัน! เพราะถ้าประมาทปุ๊บ กุศลธรรมอื่นพังหมด
- ธรรมที่ควรละ: คือ “อัสมิมานะ” (Ego) ความถือตัวว่า “ฉันมี ฉันเป็น ฉันเก่ง” นี่คือกำแพงด่านแรกที่ต้องทุบ
- ธรรมที่ควรทำให้แจ้ง: คือ “เจโตวิมุติอันไม่กำเริบ” (ความหลุดพ้นที่ถาวร) นี่คือปลายทาง
หมวดที่ ๒: คู่หูดูโอ้
- มีอุปการะมาก: ต้องยกให้ “สติ และ สัมปชัญญะ” คู่หูที่ขาดไม่ได้ในการระลึกรู้
- ควรเจริญ: คือ “สมถะ และ วิปัสสนา” (สมาธิกับปัญญา) ต้องเดินไปพร้อมกันเหมือนขาซ้ายขวา จะทิ้งข้างใดข้างหนึ่งไม่ได้
- ควรละ: คือ “อวิชชา และ ภวตัณหา” (ความไม่รู้ กับ ความอยากมีอยากเป็น) นี่คือตัวการที่ทำให้เราเวียนว่ายตายเกิด
หมวดที่ ๕: อุปสรรคและทางออก
- ควรละ: ท่านชี้เป้าไปที่ “นิวรณ์ ๕” (ความง่วง, ฟุ้งซ่าน, ลังเล, พยาบาท, กามฉันทะ) นี่คือสนิมเกาะใจ ๕ ชนิดที่ต้องขัดออก
- แทงตลอดได้ยาก: คือ “นิสสารณียธาตุ ๕” (ธาตุเครื่องสลัดออก) คือศาสตร์แห่งการสลัดจิตออกจากกาม จากพยาบาท จากความเบียดเบียน… มันยากนะโยม ที่จะสลัดออกได้จริงๆ แต่ต้องทำให้ได้
๔. น้อมนำใจให้ปฏิบัติ: เช็คลิสต์ชีวิตของโยม
(ช่วงนี้ขอให้โยมตั้งใจฟัง และลองสำรวจใจตัวเองตามไปด้วย)
ญาติโยมสาธุชนทั้งหลาย… ทสุตตรสูตร ไม่ใช่แค่ตำราเรียน แต่มันคือ “Checklist” ตรวจสอบคุณภาพชีวิต ลองถามตัวเองดูสิว่า…
๑. วันนี้เรามี “ธรรมที่มีอุปการะมาก” ติดตัวหรือยัง? เราใช้ชีวิตด้วยความไม่ประมาทไหม? เราคบคนดี (สัปปุริสสังเสวะ) ไหม? (หมวด ๔)
๒. เรากำลัง “เจริญ” สิ่งที่ควรเจริญ หรือกำลังเจริญกิเลส? เราฝึกสติปัฏฐาน ๔ บ้างไหม? หรือวันๆ เอาแต่ฝึกความโลภ ฝึกความโกรธ?
๓. เรารู้ไหมว่าอะไร “ควรละ”? เรายังกอด “นิวรณ์ ๕” ไว้แน่นเหมือนสมบัติล้ำค่าหรือเปล่า? เรายังหวงแหน “อัสมิมานะ” (อีโก้) ของเราอยู่ไหม?
๔. เราแยกออกไหมว่าอะไรคือ “ส่วนเสื่อม” อะไรคือ “ส่วนวิเศษ”? เรากำลังเดินลงเหวด้วยความคิดแย่ๆ (อโยนิโสมนสิการ) หรือกำลังเดินขึ้นเขาด้วยปัญญา (โยนิโสมนสิการ)?
การปฏิบัติธรรมไม่ใช่เรื่องลึกลับซับซ้อน แต่มันคือการ “ทำหน้าที่ให้ถูกต้อง” กับสิ่งต่างๆ ที่เกิดขึ้นในกายในใจเรา ทุกครั้งที่มีความโกรธเกิดขึ้น… รู้ทันว่า “นี่คือสิ่งที่ต้องละ” ทุกครั้งที่มีสติเกิดขึ้น… รู้ทันว่า “นี่คือสิ่งที่ต้องรักษาและทำให้เจริญ”
บทส่งท้าย: เริ่มต้นที่ ๑ จบที่นิพพาน
พระสารีบุตรท่านวางระบบไว้ให้เราดีเหลือเกิน เริ่มจาก ๑ (ความไม่ประมาท) แล้วค่อย ๆ ขยับขยายไปสู่ ๒, ๓, ๔… จนถึง ๑๐ เหมือนการต่อจิ๊กซอว์ทีละชิ้น จนกลายเป็นภาพที่สมบูรณ์
ขอให้โยมใช้ “แผนที่” ฉบับนี้ เป็นคู่มือเดินทาง ไม่ต้องรีบร้อน ไม่ต้องกังวล แค่เช็คตัวเองบ่อยๆ ว่า “ตอนนี้ฉันกำลังทำถูกหน้าที่หรือเปล่า?” ถ้าทำถูกหน้าที่… ผลลัพธ์ (ความพ้นทุกข์) ย่อมเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ
ขออำนาจคุณพระศรีรัตนตรัย และปัญญาบารมีของพระสารีบุตรเถระ จงดลบันดาลให้ญาติโยมทุกท่าน เป็นผู้ฉลาดในธรรม รู้สิ่งที่ควรทำ ละสิ่งที่ควรละ และสามารถประกอบ “จิ๊กซอว์แห่งชีวิต” ให้สมบูรณ์ จนบรรลุถึงความเกษมศานต์ คือพระนิพพาน ในอนาคตกาลเบื้องหน้า เทอญ…
เจริญพร
