ตราประทับแห่งปัญญา: อำนาจอนุมัติ ‘ปริญญา’ และวิทยฐานะสงฆ์ภายใต้กลไก ‘กศป.’
ในโลกการศึกษาสมัยใหม่ “ใบปริญญา” มิใช่เพียงกระดาษรับรองความรู้ แต่คือ “ใบเบิกทาง” ทางสังคมและวิชาชีพ สำหรับการศึกษาของคณะสงฆ์ไทย ซึ่งเคยถูกมองว่าเป็นระบบการเรียนรู้แบบจารีต การประกาศใช้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ ถือเป็นจุดเปลี่ยนครั้งประวัติศาสตร์ที่เปลี่ยนสถานะของวุฒิการศึกษาสงฆ์ให้มี “ศักดิ์และสิทธิ์” เทียบเท่าการศึกษาทางโลก โดยมี คณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม (กศป.) ทำหน้าที่เป็นผู้กุมอำนาจสูงสุดในการประทับตรารับรอง
บทความนี้จะพาไปสำรวจกลไกการอนุมัติปริญญาและวิทยฐานะ ที่เชื่อมโยงโลกทางธรรมเข้ากับมาตรฐานการศึกษาแห่งชาติ
๑. กศป.: สภามหาวิทยาลัยแห่งคณะสงฆ์
หากเปรียบเทียบกับระบบอุดมศึกษาทั่วไป กศป. ทำหน้าที่เสมือน “สภามหาวิทยาลัย” ที่มีอำนาจเบ็ดเสร็จในการกำกับดูแลมาตรฐานวิชาการ ตามกฎหมายใหม่ อำนาจในการ อนุมัติให้ปริญญาและประกาศนียบัตร ไม่ได้กระจัดกระจายอีกต่อไป แต่ถูกรวมศูนย์อยู่ที่ กศป.
ภารกิจนี้ครอบคลุมตั้งแต่การกำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไขการสำเร็จการศึกษา ไปจนถึงการออกหนังสือรับรองต่างๆ เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ที่จบการศึกษาพระปริยัติธรรมทุกคน มีคุณภาพตามมาตรฐานที่รัฐรับรอง
๒. ‘ป.ธ. ๙’ สู่ศักดิ์ศรี ‘ปริญญาตรี’
หนึ่งในหมุดหมายสำคัญของการศึกษาสงฆ์ไทยคือการยกระดับ “เปรียญธรรม ๙ ประโยค” (ป.ธ. ๙) ซึ่งเป็นยอดมงกุฎของการศึกษาภาษาบาลี
ภายใต้โครงสร้างใหม่ กฎหมายได้รับรองสถานะวิทยฐานะของผู้สอบได้ ป.ธ. ๙ ให้มีศักดิ์และสิทธิ์เป็น “ปริญญาตรี” อย่างเป็นทางการ นี่มิใช่เพียงการเทียบโอนความรู้ แต่คือการยอมรับในทางนิติฐานะว่า ความรู้ความเชี่ยวชาญในพระไตรปิฎกและภาษาบาลีชั้นสูงนั้น มีค่าน้ำหนักทางวิชาการทัดเทียมกับบัณฑิตในมหาวิทยาลัย
๓. ประตูสู่การต่อยอด: วิทยฐานะระดับสูง
ระบบการศึกษาใหม่ไม่ได้หยุดอยู่แค่ปริญญาตรี แต่เปิดกว้างให้มีการ “ศึกษาเพิ่มเติม” เพื่อเลื่อนวิทยฐานะสู่ระดับที่สูงขึ้น (โท-เอก)
อย่างไรก็ตาม การจะก้าวไปสู่จุดนั้นต้องผ่านกลไกการตรวจสอบที่เข้มข้นถึง ๓ ชั้น (Triple Check Mechanism) คือ
- กศป.: เป็นผู้กำหนดหลักเกณฑ์การศึกษาเพิ่มเติม
- มหาเถรสมาคม: ต้องให้ความเห็นชอบในเชิงนโยบายสงฆ์
- มาตรฐานอุดมศึกษา: ต้องสอดคล้องกับเกณฑ์ของคณะกรรมการการอุดมศึกษา (กฎหมายการศึกษาแห่งชาติ)
กระบวนการนี้สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการผสาน “อัตลักษณ์สงฆ์” เข้ากับ “มาตรฐานสากล” เพื่อให้วุฒิการศึกษาที่ได้มานั้น เป็นที่ยอมรับในวงกว้างอย่างแท้จริง
บทสรุป อำนาจในการอนุมัติปริญญาของ กศป. คือเครื่องยืนยันว่า การศึกษาพระปริยัติธรรมในปัจจุบันได้ก้าวข้ามจากการเรียนเพื่อสืบทอดศาสนาเพียงอย่างเดียว มาสู่การเป็นระบบการศึกษาที่มีมาตรฐาน มีโครงสร้างวิทยฐานะที่ชัดเจน และมีกฎหมายรองรับ ซึ่งเป็นการสร้างความมั่นคงทางวิชาการให้กับศาสนทายาทในโลกยุคใหม่อย่างยั่งยืน
