Daily Archive: December 14, 2025

การศึกษาพระปริยัติธรรมเป็นรากฐานสำคัญของพุทธศาสนาไทยมายาวนาน แต่ภายใต้ความขลังของระบบบริหารเดิม กลับซ่อนปัญหาเชิงโครงสร้างที่สั่งสมมานับทศวรรษ ระบบบริหารเดิมที่ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจส่วนบุคคล ส่งผลให้การดูแลบุคลากรขาดมาตรฐานและกระจายตัวแบบ “เบี้ยหัวแตก”

การประกาศใช้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ มิใช่เพียงการตรากฎหมายฉบับหนึ่งเพื่อรองรับสถานะทางการศึกษาของคณะสงฆ์เท่านั้น หากแต่เป็น “จุดเปลี่ยนผ่าน” (Transition Point) ครั้งสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์พุทธศาสนาไทย กฎหมายฉบับนี้เปรียบเสมือนศิลาฤกษ์ที่วางรากฐานใหม่ให้กับระบบการศึกษาสงฆ์ โดยเปลี่ยนผ่านจากระบบจารีตสู่ระบบบริหารจัดการภาครัฐที่ทันสมัย (Modernization) ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงทางนิติฐานะ โครงสร้างอำนาจ และคุณภาพชีวิตของบุคลากร ดังบทวิเคราะห์ ๓ มิติสำคัญต่อไปนี้

ในระบบการบริหารจัดการองค์กร การมี “ทางเข้า” ที่ดีอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องมี “ทางออก” ที่ชัดเจนและเป็นธรรมด้วย ภายใต้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ กฎหมายไม่เพียงแต่กำหนดโครงสร้างการบริหารงาน แต่ยังวางหลักเกณฑ์เรื่อง “การพ้นจากตำแหน่ง” ของบุคลากรและการ “ยุบเลิก” สถานศึกษาไว้อย่างรัดกุม เพื่อสร้างธรรมาภิบาลและมาตรฐานในการบริหารงานบุคคลและทรัพยากรของคณะสงฆ์ บทความนี้จะพาไปสำรวจกลไกดังกล่าวใน ๓ มิติสำคัญ

ในระบบการศึกษาพระปริยัติธรรมยุคใหม่ ภายใต้พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ แม้จะมี คณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม (กศป.) เป็นกลไกขับเคลื่อนหลักในการบริหารจัดการ แต่เมื่อเจาะลึกถึง “หัวใจ” ของการศึกษา นั่นคือ “หลักสูตร” (Curriculum) เราจะพบว่าอำนาจในการตัดสินใจมิได้จบลงที่ กศป. เพียงลำพัง หากแต่ยังต้องผ่านด่านสำคัญคือ มหาเถรสมาคม (มส.) ในฐานะองค์กรปกครองสูงสุดของคณะสงฆ์

ภายใต้ร่มเงาของ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ ระบบการศึกษาของคณะสงฆ์ได้ถูกยกระดับเข้าสู่ความเป็นมาตรฐานสากล โดยมีหัวใจสำคัญอยู่ที่การขับเคลื่อนของ “คณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม” (กศป.) ซึ่งทำหน้าที่เสมือน “สมองก้อนโต” หรือองค์กรนโยบายสูงสุด (Supreme Policy Body)