บทธรรมเทศนา ตอนที่ ๒๕ ยุทธวิธีล้าง “ขยะในใจ”: ถอดรหัส ‘สัพพาสวสังวรสูตร’ สู่ชีวิตที่เบาสบายอย่างแท้จริง
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ (๓ จบ)
เจริญพรสาธุชนผู้ใฝ่ใจในธรรม และผู้แสวงหาอิสรภาพทางใจทุกท่าน
ในโลกยุคดิจิทัลที่เราถูกถาโถมด้วยข้อมูลข่าวสาร ทั้งเรื่องจริง เรื่องปลอม เรื่องดราม่า เรื่องเครียด ชีวิตของเราเปรียบเสมือนสมาร์ทโฟนที่เปิดแอปพลิเคชันทิ้งไว้เป็นร้อยๆ แอป เครื่องก็ร้อน แบตก็หมดไว และสุดท้ายก็ค้าง ทำงานต่อไม่ได้ จิตใจของเราก็เช่นกัน เมื่อเราแบกรับ “ขยะอารมณ์” ไว้มากมาย ทั้งความโกรธ ความโลภ ความหลง ความกังวล สิ่งเหล่านี้ในทางพระพุทธศาสนาเรียกว่า “อาสวะ”
อาสวะ แปลง่ายๆ ว่า “เครื่องหมักดอง” หรือ “เชื้อร้ายที่ไหลซึม” มันคือตะกอนนอนก้นที่คอยกัดกินความสุขของเราอย่างเงียบเชียบ ทำให้ใจเราขุ่นมัว เศร้าหมอง และเป็นทุกข์
วันนี้ อาตมาจะพาพวกเราไปเปิด “คู่มือการใช้งานจิตใจฉบับพุทธกาล” ที่ชื่อว่า “สัพพาสวสังวรสูตร” นี่ไม่ใช่แค่บทสวดมนต์ แต่คือ “พิมพ์เขียว” (Blueprint) ในการจัดการขยะในใจที่พระพุทธองค์ทรงออกแบบไว้อย่างเป็นระบบถึง ๗ ขั้นตอน เพื่อเปลี่ยนชีวิตที่หนักอึ้ง ให้กลายเป็นชีวิตที่เบาสบายและสะอาดหมดจด
รากฐานสำคัญ: เปลี่ยนวิธีคิด ชีวิตเปลี่ยน
ก่อนจะไปถึงวิธีปฏิบัติ พระพุทธองค์ทรงวางรากฐานที่สำคัญที่สุดไว้ นั่นคือ “โยนิโสมนสิการ” หรือ “การรู้จักคิดอย่างแยบคาย” พระองค์ตรัสว่า ความสิ้นไปแห่งอาสวะจะมีได้ก็ต่อเมื่อเรา “รู้” และ “เห็น” อย่างถูกต้อง
พวกเราลองสังเกตไหม? เวลาเราคิดเรื่องแย่ๆ อารมณ์แย่ๆ ก็จะตามมาเป็นพรวน นั่งคิดถึงแฟนเก่าที่ทิ้งไป… ใจก็เจ็บ นั่งกังวลเรื่องงานที่ยังไม่เกิด… ใจก็เครียด นี่เรียกว่า “อโยนิโสมนสิการ” (คิดไม่ถูกวิธี) คือการเปิดประตูรับขยะเข้ามาทิ้งในใจตัวเอง เชื้อร้ายหรืออาสวะที่ยังไม่เกิด ก็เกิดขึ้น ที่เกิดแล้ว ก็เจริญเติบโต
แต่ถ้าเรามี “โยนิโสมนสิการ” คือฉลาดเลือกโฟกัสความคิด รู้ว่าอะไรควรคิด อะไรไม่ควรคิด เชื้อร้ายเหล่านั้นก็จะฝ่อและตายไปเอง นี่คือกุญแจดอกแรกที่สำคัญที่สุด
๗ ยุทธวิธีพิชิตใจตนเอง
เมื่อปรับจูนความคิดได้แล้ว อาตมาขอเสนอ ๗ ยุทธวิธีที่เป็นรูปธรรม ให้พวกเรานำไปปฏิบัติได้จริงในชีวิตประจำวัน
๑. ตัดที่ “ทัศนคติ” (ละได้เพราะการเห็น – ทัสสนา) ด่านแรกคือการเปลี่ยนแว่นตาที่เราใช้มองโลก ด้วยการทำความเข้าใจความจริงของชีวิต หรือ อริยสัจ ๔ มองให้เห็นว่า สิ่งต่างๆ ล้วนไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตน เมื่อเรา “เห็นแจ้ง” แบบนี้ ความยึดมั่นถือมั่นว่า “ตัวกู ของกู” (สักกายทิฏฐิ) จะถูกทำลายลง ใจที่เคยแบกโลกไว้ จะเบาลงทันที เหมือนวางของหนักที่แบกมานาน
๒. ตัดที่ “ทางเข้า” (ละได้เพราะการสังวร – สังวรา) บ้านที่สะอาด ถ้าเปิดประตูหน้าต่างทิ้งไว้ ฝุ่นก็เข้า แมลงก็เข้า ฉันใดก็ฉันนั้น การ “สำรวมอินทรีย์” คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ไม่ใช่การปิดหูปิดตา แต่คือการ “มีสติรู้ทัน” ตาเห็นรูปสวย… รู้ว่าชอบ แต่ไม่หลง หูได้ยินคำด่า… รู้ว่าไม่ชอบ แต่ไม่โกรธ นี่คือการติดตั้ง “เครื่องกรองอากาศ” ให้กับจิตใจ กรองเอาแต่สิ่งดีๆ เข้ามา สิ่งไม่ดีให้ทิ้งไปตั้งแต่หน้าประตู
๓. ตัดที่ “การบริโภค” (ละได้เพราะการพิจารณาเสพ – ปฏิเสวนา) เรากินข้าวเพื่ออะไร? เพื่อความอร่อย หรือเพื่อให้มีชีวิตอยู่ทำความดี? เราใส่เสื้อผ้าเพื่ออะไร? เพื่ออวดแบรนด์เนม หรือเพื่อกันร้อนกันหนาว? พระพุทธองค์สอนให้เรารู้จัก “พิจารณา” ก่อนใช้สอยปัจจัย ๔ กินเพื่ออยู่… อยู่เพื่อทำประโยชน์ ใช้ของเพื่อประโยชน์ใช้สอย… ไม่ใช่เพื่อสนองกิเลสตัณหา เมื่อทำได้แบบนี้ ความดิ้นรนทะยานอยากจะลดลง ความสุขง่ายๆ จะเกิดขึ้นทันที
๔. ตัดที่ “ความอดทน” (ละได้เพราะความอดกลั้น – อธิวาสนา) ชีวิตจริงเลี่ยงความลำบากไม่ได้ เราต้องเจอแดดร้อน ฝนตก รถติด หรือคำพูดแย่ๆ ของเจ้านาย ลูกน้อง เพื่อนร่วมงาน แทนที่จะโวยวายหรือเก็บมาแค้นเคือง ให้ใช้ “ขันติ” หรือ “ความอดทน” เป็นเกราะป้องกันใจ อดทนต่อความลำบากตรากตรำ… เพื่อฝึกความเข้มแข็ง อดทนต่อเจ็บใจ… เพื่อฝึกเมตตา เมื่อเราอดทนได้ ใจเราจะไม่กระเพื่อมไหวไปตามแรงกระทบ เป็นภูเขาทองที่ลมปากเป่าไม่สะเทือน
๕. ตัดที่ “ความเสี่ยง” (ละได้เพราะการเว้นรอบ – ปริวัชชนา) คนฉลาดไม่เอาตัวเข้าไปเสี่ยงในที่ที่ไม่ควร รู้ว่าทางนี้มีหมาดุ… ก็อย่าเดินไป รู้ว่าวงเหล้านี้มีแต่เรื่อง… ก็อย่าเข้าไปนั่ง รู้ว่าเพื่อนคนนี้ชวนไปในทางเสื่อม… ก็ถอยห่างออกมา การรู้จักหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่เป็นพิษ (Toxic Environment) คือการตัดไฟแต่ต้นลม เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาที่แก้ไม่ตกในภายหลัง
๖. ตัดที่ “ความคิดลบ” (ละได้เพราะการบรรเทา) เมื่อความคิดชั่วร้ายผุดขึ้นมา เช่น ความคิดลามก ความพยาบาทอาฆาต หรือความคิดเบียดเบียน อย่าปล่อยให้มันลอยนวล! อย่าเลี้ยงไข้ความชั่วไว้ในใจเด็ดขาด หน้าที่ของเราคือต้องรีบ “กำจัด” มันออกไปทันที เหมือนเห็นไฟไหม้ชายเสื้อ ต้องรีบตบให้ดับ ถ้าปล่อยไว้ มันจะไหม้ลามไปทั้งตัว
๗. ตัดด้วย “การพัฒนา” (ละได้เพราะการอบรม – ภาวนา) สุดท้าย คือการสร้างภูมิคุ้มกันระยะยาวด้วยการ “ภาวนา” พัฒนาจิตใจให้มีคุณภาพผ่าน โพชฌงค์ ๗ มีสติระลึกรู้… มีความเพียรพยายาม… มีความสงบตั้งมั่น เมื่อใจมีกำลังเข้มแข็ง เชื้อร้ายหน้าไหนก็ไม่อาจกล้ำกรายได้อีก เปรียบเสมือนร่างกายที่มีภูมิคุ้มกันดี ไวรัสก็ทำอะไรไม่ได้
บทสรุป
สาธุชนทั้งหลาย… ๗ วิธีที่กล่าวมานี้ ไม่ใช่เรื่องไกลตัว ไม่ใช่เรื่องของพระในป่า แต่เป็นเรื่องของพวกเราทุกคนที่ใช้ชีวิตอยู่ในสังคมปัจจุบัน
อาตมาอยากชวนพวกเราลองถามตัวเองดูในขณะนี้… ในใจของเราตอนนี้ มี “ขยะ” อะไรที่หมักหมมอยู่บ้างไหม? มีความโกรธใครสักคน ที่แบกไว้จนหนักอึ้งไหม? มีความกังวลถึงอนาคต ที่ทำให้กินไม่ได้นอนไม่หลับไหม?
ถ้ามี… อย่าเก็บมันไว้เลย ใช้ ๗ วิธีนี้ “Big Cleaning Day” จิตใจของเราเถิด
เริ่มจาก “เห็น” ว่ามันเป็นแค่ขยะ ไม่ใช่ของมีค่า “ระวัง” อย่าไปรับเพิ่ม “อดทน” กับสิ่งที่เข้ามากระทบ “หลีกเลี่ยง” สิ่งที่จะทำให้ใจขุ่นมัว “กำจัด” ความคิดร้ายๆ ทิ้งไป และหมั่น “เติมพลัง” ด้วยสติและสมาธิ
เมื่อโยมทำได้เช่นนี้ โยมจะพบว่า ความสุขไม่ได้อยู่ที่การ “มี” มากขึ้น แต่อยู่ที่การ “แบก” ให้น้อยลง
ขอให้ทุกท่านจงเป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้ฉลาดในการรักษาใจ เปลี่ยนจาก “ถังขยะ” ให้กลายเป็น “วิหาร” ที่สะอาด สว่าง สงบ เพื่อชีวิตที่เบาสบาย และเข้าถึงอิสรภาพแห่งความสุขอย่างแท้จริง.
เจริญพร.
