พระปริยัตินิเทศก์: ถอดรหัส “The Supervisor” ผู้อยู่เบื้องหลังคุณภาพการศึกษาคณะสงฆ์ไทย (ไม่ใช่แค่คนตรวจงาน แต่คือ Coach)
กลไกที่มองไม่เห็น (The Invisible Mechanism)
ในระบบการศึกษาทางโลก เรามี “ศึกษานิเทศก์” คอยกำกับคุณภาพโรงเรียน ในโลกของธุรกิจ เรามี “Auditor” และ “Consultant” คอยตรวจสอบและวางแผนกลยุทธ์
แล้วในโลกของการศึกษาคณะสงฆ์ล่ะ? ใครคือคนที่คอยดูว่า พระเณรเรียนอะไร? ครูสอนดีไหม? หรือหลักสูตรเดินหน้าไปทางไหน? คำตอบคือ “พระปริยัตินิเทศก์”.
ตำแหน่งนี้ไม่ใช่แค่สมณศักดิ์หรือหน้าที่ลอยๆ แต่คือ “กลไกสำคัญ” (Key Mechanism) ที่ถูกวางระบบไว้อย่างแยบยลภายใต้กฎหมายการศึกษาพระปริยัติธรรมฉบับใหม่ ท่านคือโซ่ข้อกลางที่เชื่อมระหว่างนโยบายกับห้องเรียน วันนี้เราจะมาเจาะลึกกันว่า “The Supervisor” ในผ้าเหลืองท่านนี้ คือใครกันแน่?
1. The Identity: ท่านคือใครในระบบนิเวศนี้?
นิยามของ พระปริยัตินิเทศก์ นั้นเรียบง่ายแต่ทรงพลัง ท่านคือ “พระภิกษุ” ที่ได้รับมอบหมายภารกิจเฉพาะด้าน นั่นคือการ “นิเทศการศึกษาพระปริยัติธรรม”
หากเปรียบเทียบให้เห็นภาพ ท่านไม่ใช่ “ครูผู้สอน” (Teacher) ที่ยืนหน้ากระดาน แต่ท่านคือ “ครูของครู” (Mentor) ผู้ทำหน้าที่ช่วยเหลือ แนะนำ และเป็นแขนขาให้กับ เจ้าคณะจังหวัด ในการบริหารจัดการงานด้านการศึกษาในพื้นที่ ท่านคือผู้ที่ต้องรู้ทั้ง “ปริยัติ” (วิชาการ) และ “นิเทศศาสตร์” (เทคนิคการถ่ายทอด) เพื่อยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ให้เกิดขึ้นจริง
2. The Role: มากกว่าการจับผิด คือการ “Coach”
ภาพจำเดิมๆ ของการนิเทศงาน อาจดูเหมือนการไป “จับผิด” แต่หน้าที่ของพระปริยัตินิเทศก์ยุคใหม่ (Modern Supervisor) นั้นเปลี่ยนไป ภารกิจหลัก ๔ ด้านของท่านสะท้อนความเป็น Facilitator (ผู้อำนวยความสะดวก) มากกว่า Inspector (ผู้ตรวจการ) คือ
- การนิเทศ (Supervision): ลงพื้นที่จริง เพื่อดูสภาพการเรียนการสอน
- การให้คำแนะนำ (Consulting): เป็นพี่เลี้ยงคอยแนะนำเทคนิคการสอนใหม่ๆ ให้แก่ครูพระปริยัติธรรม
- การพัฒนา (Development): ไม่ใช่แค่ดูแล้วจบ แต่ต้องเสนอแนวทางพัฒนาคุณภาพการศึกษา (Quality Improvement)
- การสนองงาน (Administration Support): เป็นฝ่ายเสนาธิการด้านการศึกษาให้กับเจ้าคณะจังหวัด
3. The Status: มีกฎหมายรองรับ ไม่ใช่งานอาสาสมัคร
ประเด็นที่หลายคนอาจยังไม่รู้คือ พระปริยัตินิเทศก์ในปัจจุบัน ไม่ได้ทำงานแบบจิตอาสาตามมีตามเกิดอีกต่อไป ภายใต้โครงสร้างใหม่ ท่านมีสถานะเป็น “เจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม” (จศป.) อย่างเต็มตัว นั่นหมายความว่า ท่านคือบุคลากรของรัฐที่ได้รับ “ค่าตอบแทนจากงบประมาณแผ่นดิน” ตามระเบียบที่กฎหมายกำหนด เพื่อให้ท่านสามารถทุ่มเทเวลาให้กับการลงพื้นที่และพัฒนางานวิชาการได้อย่างเต็มที่โดยไม่ต้องกังวลเรื่องปัจจัยชีพ
4. The Classification: อยู่ตรงไหนในผังองค์กร?
ถ้ากางผังโครงสร้างบุคลากร (จศป.) ออกมาดู เราจะพบว่าพระปริยัตินิเทศก์ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม “จศป. ประเภทผู้สนับสนุนการศึกษา”
- สังกัด: ศูนย์พระปริยัตินิเทศก์แห่งคณะสงฆ์ (ซึ่งเป็น 1 ใน 4 ส่วนงานหลักของ สศป.)
- Core Value: แม้ชื่อจะเป็นสายสนับสนุน แต่เนื้องานคือ “วิชาการเชิงรุก” ท่านไม่ได้นั่งโต๊ะทำงานธุรการ แต่ต้องออกไปขับเคลื่อนกระบวนการเรียนการสอนและการบริการการศึกษา
บทสรุป: คุณภาพการศึกษา เริ่มต้นที่การ “นิเทศ”
พระปริยัตินิเทศก์ คือจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่ทำให้วงจรคุณภาพ (PDCA) ของการศึกษาคณะสงฆ์สมบูรณ์ การมีอยู่ของท่านทำให้เรารู้ว่า การเรียนการสอนในวัดไม่ได้ถูกทอดทิ้ง แต่มีระบบ Mentoring ที่คอยดูแล ประคับประคอง และพัฒนามาตรฐานให้สูงขึ้น
นี่คือบทบาทของ “ศึกษานิเทศก์แห่งวิถีพุทธ” ผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของศาสนทายาทนับแสนรูปในประเทศไทย.
