วัดมหรรณพาราม: หมุดหมายแรกแห่งการสถาปนาโรงเรียนหลวงสำหรับราษฎรในสยาม
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว การปฏิรูปประเทศให้ทันสมัยถือเป็นพระราชภารกิจที่สำคัญยิ่ง และหนึ่งในรากฐานที่ทรงวางไว้อย่างมั่นคงคือ “การปฏิรูปการศึกษา” เพื่อกระจายโอกาสการเรียนรู้ไปสู่ประชาชนในวงกว้าง โดยมีจุดเริ่มต้นสำคัญที่ โรงเรียนวัดมหรรณพาราม กรุงเทพมหานคร
การเปลี่ยนผ่านสู่การศึกษาภาคประชาชน
ก่อนหน้านี้ การศึกษามักจำกัดอยู่เพียงในราชสำนักหรือกลุ่มชนชั้นสูง แต่ด้วยพระราชวิสัยทัศน์ที่กว้างไกลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเล็งเห็นว่าความมั่นคงและความเจริญของประเทศต้องเริ่มจากการที่ประชาชนมีความรู้ พระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เริ่มจัดการศึกษาสำหรับราษฎรขึ้นเป็นครั้งแรกใน ปี พ.ศ. ๒๔๒๗ (หรือ ร.ศ. ๑๐๓)
ทำไมต้องสถาปนาโรงเรียนหลวงในวัด?
การเลือกวัดเป็นสถานที่ตั้งโรงเรียนหลวงถือเป็นยุทธศาสตร์ที่ชาญฉลาดในทางสังคมศาสตร์ เนื่องจาก
- วัดเป็นศูนย์กลางชุมชน: ราษฎรมีความคุ้นเคยและศรัทธาในวัดอยู่เดิม ทำให้การเปลี่ยนผ่านรูปแบบการเรียนรู้ทำได้ง่ายขึ้น
- การบูรณาการความรู้: เป็นการประสานความรู้ทางวิชาการสมัยใหม่เข้ากับหลักจริยธรรมที่ขัดเกลาโดยคณะสงฆ์
- ความสะดวกในการกระจายโอกาส: การจัดตั้งโรงเรียนหลวงตามวัดต่างๆ ช่วยให้ราษฎรทั่วไปสามารถเข้าถึงการศึกษาได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายและไม่ต้องเดินทางไกล
มรดกแห่งการเรียนรู้ที่สืบทอดถึงปัจจุบัน
การสถาปนาโรงเรียนหลวง ณ วัดมหรรณพาราม จึงมิใช่เพียงการตั้งสถานศึกษาแห่งหนึ่งเท่านั้น แต่ถือเป็นการประกาศเจตนารมณ์ของรัฐในการให้ความสำคัญกับการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์อย่างเป็นระบบ ถือเป็นต้นแบบของโรงเรียนประถมศึกษาทั่วประเทศในเวลาต่อมา และเป็นหมุดหมายสำคัญที่พลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์การศึกษาไทยจากระบบเดิมสู่ระบบสากล
