เสียงแห่งคณะสงฆ์: กำเนิด “แถลงการณ์คณะสงฆ์” สื่อกลางเปลี่ยนโลกการปกครองดั่งราชกิจจานุเบกษาแห่งพุทธจักร
ในยุคสมัยที่ไร้ซึ่งสัญญาณอินเทอร์เน็ตและเทคโนโลยีการสื่อสารอันรวดเร็ว การปกครองดูแลองค์กรขนาดใหญ่อย่าง “คณะสงฆ์ไทย” ที่กระจายตัวอยู่ตามวัดวาอารามทั่วทุกหัวระแหงของสยามประเทศนั้น เปรียบเสมือนการเดินเรือท่ามกลางหมอกหนา ข่าวสารและคำสั่งจากส่วนกลางกว่าจะเดินทางไปถึงหัวเมืองไกลโพ้น อาจล่าช้าหรือผิดเพี้ยนไปตามกาลเวลา
ท่ามกลางอุปสรรคแห่งระยะทางนั้น สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเล็งเห็นว่า การจะบริหารคณะสงฆ์ให้เป็นปึกแผ่นเดียวกันได้ จำเป็นต้องมี “กระบอกเสียง” ที่ทรงพลังและเป็นทางการ เพื่อเชื่อมประสานนโยบายจากกรุงเทพฯ ไปสู่ภิกษุทุกรูปทั่วราชอาณาจักร
ปฐมบทแห่งสื่อกลาง: กำเนิด “แถลงการณ์คณะสงฆ์”
ในปี พ.ศ. ๒๔๕๖ พระองค์จึงทรงริเริ่มนวัตกรรมทางการบริหารที่สำคัญยิ่ง ด้วยการโปรดให้จัดพิมพ์และออกหนังสือฉบับหนึ่งที่มีชื่อว่า “แถลงการณ์คณะสงฆ์”
หนังสือเล่มนี้มิใช่ตำราเรียนธรรมะทั่วไป แต่มันคือ “เครื่องมือบริหารจัดการ” ชิ้นสำคัญที่ทำหน้าที่เป็นสื่อกลาง เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ที่ลำเลียงข้อมูลข่าวสารจากสมอง (ส่วนกลาง) ไปสู่อวัยวะส่วนต่างๆ (วัดทั่วประเทศ) เพื่อให้การขับเคลื่อนกิจการพระศาสนาเป็นไปในทิศทางเดียวกัน
ราชกิจจานุเบกษาแห่งพุทธจักร
บทบาทของ “แถลงการณ์คณะสงฆ์” นั้น ถูกวางไว้ให้เทียบเคียงได้กับ “ราชกิจจานุเบกษา” ของฝ่ายอาณาจักร กล่าวคือ เป็นเอกสารศักดิ์สิทธิ์ที่รวบรวม
• ประกาศและกฎระเบียบ: เพื่อให้พระสังฆาธิการและพระภิกษุสงฆ์ได้รับทราบข้อบังคับใหม่อย่างเป็นทางการ
• คำสั่งและข่าวสาร: เพื่อแจ้งกิจการต่างๆ ของคณะสงฆ์ให้รู้ทั่วกันอย่างถูกต้องและรวดเร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ในสมัยนั้น
ความเป็นปึกแผ่นภายใต้กฎระเบียบเดียวกัน
การถือกำเนิดของหนังสือเล่มนี้ มีเป้าหมายสูงสุดคือการสร้าง “มาตรฐาน” (Standardization) พระองค์ทรงมุ่งหวังให้ภิกษุทุกรูปยึดถือข้อความในแถลงการณ์นี้เป็นแบบแผนในการปฏิบัติที่ถูกต้องตรงกัน เพื่อให้การคณะสงฆ์ไทยมีความเป็นระเบียบเรียบร้อยเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันทั่วทั้งราชอาณาจักร
จากวันนั้น “แถลงการณ์คณะสงฆ์” ได้กลายเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่บันทึกความเคลื่อนไหวและการเติบโตของคณะสงฆ์ไทย และยังคงเป็นรากฐานสำคัญของการสื่อสารในวงการสงฆ์สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
