“กลไกตรวจสอบและถ่วงดุล”: วิเคราะห์บทบาทกลุ่มตรวจสอบภายใน สู่มาตรฐานธรรมาภิบาลการศึกษาพระปริยัติธรรม
ในบริบทการบริหารจัดการการศึกษาพระปริยัติธรรมยุคใหม่ ภายใต้การกำกับดูแลของส่วนงานการศึกษาพระปริยัติธรรม (สศป.) และสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง “กลุ่มตรวจสอบภายใน” ถือเป็นหน่วยงานที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ ทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการตรวจสอบและถ่วงดุล (Checks and Balances) เพื่อให้การดำเนินงานด้านการศึกษาและการบริหารงบประมาณเป็นไปตามมาตรฐานราชการและหลักนิติรัฐอย่างเคร่งครัด
บทบาทและภารกิจของกลุ่มตรวจสอบภายในสามารถจำแนกตามโครงสร้างเชิงหน้าที่และกรอบเวลาปฏิบัติงานได้ ดังนี้
๑. บทบาทและหน้าที่หลัก (Core Functions)
ตามโครงสร้างส่วนงานที่กำหนดไว้ ภารกิจของกลุ่มตรวจสอบภายในครอบคลุม ๔ มิติสำคัญ เพื่อสร้างเสถียรภาพให้กับองค์กร
- การวางระบบควบคุม (System Design): ทำหน้าที่วางระบบการตรวจสอบและระบบการควบคุมภายใน (Internal Control) ที่รัดกุม เพื่อป้องกันความเสี่ยงและความผิดพลาดในการดำเนินงานตั้งแต่ต้นทาง
- การตรวจสอบความถูกต้อง (Verification): ติดตามและสอบทานความถูกต้องของข้อมูลใน ๓ ด้านหลัก ได้แก่ การเงิน (Finance), การบัญชี (Accounting) และ การพัสดุ (Procurement) ให้เป็นไปตามระเบียบของทางราชการ
- การประเมินผลสัมฤทธิ์ (Performance Evaluation): วิเคราะห์และประมวลผลการดำเนินงานตามแผนงาน โครงการ และกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อให้มั่นใจว่าผลลัพธ์ที่ได้สอดคล้องกับนโยบายและเป้าหมายยุทธศาสตร์ที่คณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม (กศป.) กำหนดไว้
- การบริหารความเสี่ยง (Risk Management): ดำเนินงานด้านการบริหารความเสี่ยงของหน่วยงาน เพื่อลดโอกาสที่จะเกิดความเสียหายต่อทรัพย์สินและชื่อเสียงขององค์กร
๒. ภารกิจตามลำดับเวลา (Operational Timeline)
เพื่อให้การกำกับดูแลมีประสิทธิภาพ กรอบเวลาในการปฏิบัติงานถูกกำหนดไว้อย่างชัดเจน ทั้งในระดับสถานศึกษาและส่วนงานส่วนกลาง
๒.๑ ภารกิจรายปี (Annual Tasks)
- การรายงานผลการตรวจสอบ: เป็นข้อกำหนดสำคัญที่สถานศึกษาพระปริยัติธรรมทุกแห่งต้องจัดให้มีการตรวจสอบภายใน และต้องนำส่งรายงานผลการตรวจสอบด้านการเงิน บัญชี และพัสดุ ต่อคณะกรรมการ กศป. อย่างน้อยปีละ ๑ ครั้ง เพื่อแสดงถึงความโปร่งใส
- การสรุปผลการดำเนินงาน: ประมวลผลความสำเร็จของแผนงานประจำปี เพื่อรายงานต่อสำนักงานและผู้เกี่ยวข้อง
๒.๒ ภารกิจประจำ (Routine Tasks)
- การติดตามตรวจสอบต่อเนื่อง: ดำเนินการตรวจสอบความถูกต้องของธุรกรรมทางการเงินและพัสดุอย่างสม่ำเสมอ มิใช่เพียงการตรวจเมื่อสิ้นปีงบประมาณ
- การกำกับดูแลระบบ: ควบคุมให้มีการปฏิบัติตามระบบการควบคุมภายในอย่างเคร่งครัด เพื่อลดช่องว่างการเกิดข้อผิดพลาดหรือการทุจริต
- ภารกิจสนับสนุน: ปฏิบัติงานอื่น ๆ ตามนโยบายของแม่กองธรรมสนามหลวงหรือผู้บังคับบัญชา เพื่อสนับสนุนภารกิจของคณะสงฆ์
๒.๓ บริบทรายเดือน (Monthly Context) ในมิติการบริหารจัดการงบประมาณ โดยเฉพาะหน่วยงานที่ขอรับเงินอุดหนุน จะต้องมีการจัดทำคำขอและรายงานงบประมาณคงเหลือส่งให้สำนักงานภายในวันที่ ๑๐ ของทุกเดือน ข้อมูลรายเดือนเหล่านี้เปรียบเสมือนฐานข้อมูลสำคัญ (Database) ที่กลุ่มตรวจสอบภายในต้องใช้สอบทานความถูกต้องเพื่อประกอบการพิจารณาจัดสรรงบประมาณในงวดถัดไป
๓. ความเป็นมืออาชีพและอิสระในการปฏิบัติงาน
เพื่อให้กระบวนการตรวจสอบเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและน่าเชื่อถือ กฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องได้ระบุให้มี “ผู้ปฏิบัติงานทำหน้าที่เป็นผู้ตรวจสอบภายในโดยเฉพาะ” ในระดับสถานศึกษา ข้อกำหนดนี้มีนัยสำคัญเพื่อสร้างความเป็นอิสระทางวิชาชีพ (Professional Independence) และยกระดับธรรมาภิบาลให้เทียบเคียงกับมาตรฐานหน่วยงานของรัฐ
บทสรุปและอุปมาทัศน์
บทบาทของกลุ่มตรวจสอบภายใน เปรียบเสมือน “ทีมช่างเทคนิคและระบบตรวจสอบความปลอดภัยของเครื่องบิน”
หากเปรียบการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมคือการนำพาเครื่องบินมุ่งสู่จุดหมายปลายทางแห่งปัญญา กลุ่มตรวจสอบภายในมิได้มีหน้าที่เป็นกัปตันผู้บังคับเครื่อง (ผู้บริหารโครงการ) แต่มีหน้าที่สำคัญยิ่งในการตรวจเช็กระบบกลไกการทำงาน (ระบบควบคุมภายใน) ตรวจสอบมาตรวัดเชื้อเพลิงและน้ำหนักบรรทุก (งบประมาณและพัสดุ) ให้ถูกต้องแม่นยำอยู่เสมอ และต้องรายงานสถานะความปลอดภัยของตัวเครื่องเป็นประจำทุกปี
การทำงานที่เข้มแข็งของกลุ่มตรวจสอบภายใน จึงเป็นหลักประกันสำคัญที่ทำให้กัปตันและผู้โดยสาร (บุคลากรและศาสนทายาท) มั่นใจได้ว่า ภารกิจการบินนี้จะดำเนินไปอย่างราบรื่น ปลอดภัย และถึงที่หมายด้วยความโปร่งใสและสง่างาม
