เปิดบันทึกประวัติศาสตร์: รายนามภิกษุสามเณรผู้สอบไล่ได้นักธรรมชั้นตรี สนามหลวงจังหวัดกรุงเทพฯ (วัดราชบพิธ) ศก ๒๔๕๘
สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง ขอพาทุกท่านเดินทางย้อนเวลากลับไปกว่า ๑๐๘ ปี สู่บรรยากาศการศึกษาพระปริยัติธรรมในสมัยรัชกาลที่ ๖ ซึ่งเป็นยุคที่การสอบ “นักธรรม” เพิ่งเริ่มตั้งไข่และกำลังได้รับความสนใจอย่างยิ่งจากคณะสงฆ์ทั่วประเทศ
เอกสารสำคัญที่เรานำมาเปิดเผยในวันนี้ คือบันทึกรายชื่อภิกษุสามเณรผู้สอบได้ นักธรรมชั้นตรี ในสนามสอบจังหวัดกรุงเทพฯ ณ วัดราชบพิธ ประจำศก ๒๔๕๘
เอกสารฉบับนี้คือบันทึกรายชื่อภิกษุสามเณรผู้มีความวิริยะอุตสาหะ สอบไล่ได้ในสนามหลวง แผนกนักธรรมชั้นตรี ประจำศก ๒๔๕๘ (พ.ศ. ๒๔๕๘) ณ สนามสอบวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ซึ่งข้อมูลชุดนี้ สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวงได้ตรวจสอบเทียบเคียงจากเล่มบัญชีรายชื่อต้นฉบับ และ “หนังสือแถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่มที่ ๔ ฉบับ พระพุทธศักราช ๒๔๕๙ (หน้า ๑๙๘-๒๐๐)” ซึ่งเป็นหลักฐานการประกาศอย่างเป็นทางการในสมัยนั้น
ขอเชิญทัศนารายชื่อภิกษุสามเณรผู้สอบได้ ซึ่งได้มีการบันทึกรายละเอียดทั้งนาม ฉายา สังกัดวัด อายุ พรรษา และจังหวัดที่สังกัดไว้อย่างครบถ้วน โดยในบันทึกนี้ยังปรากฏอักษรย่อท้ายชื่อที่น่าสนใจ เช่น “ท.” (โท), “ต.” (ตรี), “อ.” (เอก) และ “น.” (นอกชั้น) ซึ่งเป็นระดับคะแนนหรือเกณฑ์การวัดผลในสมัยนั้น
รายชื่อภิกษุสามเณร นักธรรมชั้นตรี ผู้สอบได้ ในสนามจังหวัดกรุงเทพฯ วัดราชบพิธ ในศก ๒๔๕๘
| ชื่อ/ฉายา | วัดต้นสังกัด | อายุ | พรรษา | จังหวัด | หมายเหตุ |
| สามเณรอั๋น (ท.) | วัดชยพฤกษ์ | 19 | – | นนทบุรี | (ท. หมาย โท) |
| สามเณรสวาส (ต.) | วัดชยพฤกษ์ | 18 | – | นนทบุรี | (ต. หมาย ตรี) |
| พระสมุห์อิ่ม ยโสธโร | วัดชยพฤกษ์ | 33 | 12 | นนทบุรี | |
| พระเชย จัน์ทสิริ | วัดชยพฤกษ์ | 26 | 5 | นนทบุรี | |
| พระแย้ม จัน์ทสาโร | วัดชยพฤกษ์ | 25 | 4 | นนทบุรี | |
| สามเณรเทียน | วัดชยพฤกษ์ | 19 | – | นนทบุรี | |
| พระปริก (น.) จัน์ทิมา | วัดเฉลิมพระเกียรติ | 22 | 1 | นนทบุรี | (น. หมาย นอกชั้น) |
| พระบุษย์ (อ.) จัน์ทสาโร | วัดบางกเจ้ากลาง | 28 | 3 | พระประแดง | |
| พระสมุห์นุด ปุพ์พังคโม | วัดทรงธรรม | 30 | 4 | พระประแดง | |
| พระสิงโต (ท.) ธัม์มัส์สโร | วัดท้องคุ้ง | 44 | 3 | พระประแดง | (ท. หมาย โท) |
| พระบาย สุวัณ์ณโชติ | วัดท้องคุ้ง | 29 | 8 | พระประแดง | |
| พระทองสุก (น.) นิก์กสาโว | วัดจวน | 27 | 1 | พระประแดง | สำนักวัดทรงธรรม |
| พระชื่น (ท.) สุวัณ์โณ | วัดโปรดเกศ | 25 | 2 | พระประแดง | เปนเจ้าสำนัก (ท. หมาย โท) |
| พระอธิการหงส์ (น.) จัน์ทโชติ | วัดหนองจอก | 31 | 11 | มีนบุรี | สำนักวัดแสนแสบ |
| พระอู๋ (อ.) อุส์สโห | วัดป่างิ้ว | 22 | 2 | ปทุมธานี | (อ. หมาย เอก) |
| พระฤกษ์ นัน์ทิโย | วัดป่างิ้ว | 24 | 4 | ปทุมธานี | |
| พระเลียม อิน์ทสโร | วัดกุฎีไทย | 25 | 4 | ปทุมธานี | |
| สามเณรอั๋น (ท.) | วัดเทียนถวาย | 17 | – | ปทุมธานี | |
| พระมูล (น.) มูลสโร | วัดโพทองบน | 21 | 1 | ปทุมธานี | สำนักวัดเทียนถวาย |
| พระล้วน นัน์ทิโย | วัดบางคูวัดกลาง | 22 | 2 | ปทุมธานี | |
| สามเณรลุ (ท.) | วัดบางคูวัดกลาง | 14 | – | ปทุมธานี | สำนักวัดบางหลวงใน |
| พระใบฎีกาผาด นัน์ทสโร | วัดสาลิเขตต์ | 26 | 3 | ธัญบุรี | |
| พระลม้าย สุมโน | วัดธัญผล | 26 | 3 | ธัญบุรี | สำนักวัดสาลิเขตต์ |
| พระมา ธุรมาคโต | วัดเทียนถวาย | 21 | 1 | ปทุมธานี | |
| พระวาส วาสโน | วัดเทียนถวาย | 21 | 1 | ปทุมธานี |
เกร็ดประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ
- อักขรวิธีในอดีต: หากสังเกตให้ดี จะเห็นการสะกดคำชื่อวัดและฉายาที่แตกต่างจากปัจจุบัน เช่น “จัน์ทสิริ” (จนฺทสิริ), “สุวัณ์ณโชติ” (สุวณฺณโชติ), “สาลิเขตต์” หรือ “ธัญผล” ซึ่งสะท้อนถึงวิวัฒนาการของภาษาไทยในรอบศตวรรษที่ผ่านมา
- สมณศักดิ์และตำแหน่ง: แม้จะเพิ่งสอบได้นักธรรมชั้นตรี แต่ภิกษุหลายรูปก็มีตำแหน่งทางการปกครองแล้ว เช่น พระอธิการ (เจ้าอาวาส) และบางรูปยังระบุว่าเป็น “เจ้าสำนัก” อีกด้วย แสดงให้เห็นว่าท่านเหล่านี้เป็นเสาหลักในการเผยแผ่ความรู้ในท้องถิ่นของตน
ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการอนุรักษ์
รายชื่อเหล่านี้อาจเป็นครูบาอาจารย์ เป็นหลวงปู่ หลวงตา หรือบรรพบุรุษของท่าน หากท่านคุ้นเคยกับชื่อหรือฉายาของภิกษุสามเณรรูปใดในรายการนี้ สามารถร่วมแบ่งปันข้อมูลหรือเกร็ดประวัติของท่าน เพื่อเติมเต็มบันทึกประวัติศาสตร์หน้านี้ให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นได้ในช่องแสดงความคิดเห็นด้านล่าง
การสอบธรรมสนามหลวงไม่ได้เป็นเพียงการวัดความรู้ แต่เป็นการสืบต่ออายุพระศาสนาที่ส่งทอดกันมารุ่นสู่รุ่น และเราทุกคนคือผู้รับช่วงต่อมรดกอันล้ำค่านี้.
