แนวทางการพิจารณายกเว้นหลักเกณฑ์ระยะห่างในการสร้างวัดและฟื้นฟูวัดร้างตามระเบียบปฏิบัติทางคณะสงฆ์
ในการบริหารจัดการศาสนสมบัติและศาสนสถานของพระพุทธศาสนา การกำหนดที่ตั้งของวัดให้มีความเหมาะสมและมีการกระจายตัวอย่างทั่วถึงถือเป็นเรื่องสำคัญ โดยทั่วไป กฎเกณฑ์กำหนดให้วัดที่สร้างใหม่ต้องมีระยะห่างจากวัดเดิมไม่น้อยกว่า ๒ กิโลเมตร อย่างไรก็ตาม เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงและความจำเป็นในบริบทของแต่ละพื้นที่ ระเบียบปฏิบัติทางกฎหมายได้เปิดช่องทางให้มีการ “ขอยกเว้น” หลักเกณฑ์ดังกล่าวได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด บทความนี้จะอธิบายถึงแนวทางและกรณีที่สามารถดำเนินการขอยกเว้นเกณฑ์ระยะห่างระหว่างวัดได้
การขอยกเว้นเกณฑ์ระยะห่างระหว่างวัด ซึ่งตามปกติกำหนดให้ต้องตั้งอยู่ห่างจากวัดอื่นไม่น้อยกว่า ๒ กิโลเมตร สามารถดำเนินการได้ภายใต้เงื่อนไขและกรณีเฉพาะ ดังต่อไปนี้
๑. กรณีการขออนุญาตสร้างวัดใหม่
การสร้างวัดใหม่ในพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านภูมิศาสตร์หรือความจำเป็นจำเพาะ อาจไม่สามารถปฏิบัติตามเกณฑ์ระยะห่างปกติได้เสมอไป กฎหมายจึงเปิดโอกาสให้มีการขอยกเว้นหากมี “เหตุจำเป็นตามสภาพแห่งท้องที่”
- แนวทางการดำเนินการ: ในการยื่นแบบคำขอสร้างวัด (แบบ ศถ.๑) ผู้ขออนุญาตจะต้องระบุรายละเอียดเหตุผล ความจำเป็นอย่างชัดแจ้ง และต้องชี้แจงถึงประโยชน์อันเป็นรูปธรรมที่ประชาชนในท้องถิ่นจะได้รับจากการสร้างวัดในบริเวณนั้น แม้จะมีระยะห่างไม่เป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานก็ตาม
๒. กรณีการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา
สำหรับวัดร้างซึ่งมีที่ตั้งทางประวัติศาสตร์อยู่เดิม การฟื้นฟูให้กลับมาเป็นวัดที่มีพระภิกษุจำพรรษาอาจประสบปัญหาระยะห่างกับวัดที่เกิดขึ้นใหม่ในบริเวณใกล้เคียง ในกรณีนี้ สามารถขอยกเว้นเกณฑ์ระยะห่างได้หากปรากฏ “เหตุอันสมควร”
- แนวทางการดำเนินการ: ผู้ดำเนินการจะต้องจัดทำหนังสือชี้แจงประกอบการพิจารณา โดยระบุเหตุผลและความจำเป็นอย่างละเอียด ในกรณีที่วัดร้างนั้นตั้งอยู่ห่างจากวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษาในละแวกใกล้เคียงน้อยกว่า ๒ กิโลเมตร เพื่อให้ผู้มีอำนาจพิจารณาถึงความเหมาะสมในการฟื้นฟูศาสนสถานเดิม
๓. กระบวนการพิจารณาความเห็นชอบ
อนึ่ง การขอยกเว้นหลักเกณฑ์ด้านระยะห่างทั้งสองกรณีข้างต้น จะต้องผ่านกระบวนการกลั่นกรองและตรวจสอบความถูกต้องอย่างเคร่งครัดตามลำดับขั้นตอนที่ระบุไว้ในกฎกระทรวง โดยต้องได้รับความเห็นชอบจากทั้งสองฝ่าย ได้แก่:
- ฝ่ายเจ้าคณะปกครองสงฆ์: ตามลำดับชั้นตั้งแต่เจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ จนถึงเจ้าคณะจังหวัด
- ฝ่ายบ้านเมือง: ได้แก่ นายอำเภอ และผู้ว่าราชการจังหวัด
ทั้งนี้ เพื่อให้มั่นใจว่าการยกเว้นระเบียบดังกล่าวนั้น เป็นไปเพื่อประโยชน์สูงสุดแก่ทางราชการ คณะสงฆ์ และประชาชนในพื้นที่อย่างแท้จริง
