Daily Archive: January 30, 2026

ในวาระที่พุทธศักราช ๒๕๗๒ กำลังใกล้เข้ามา นับเป็นหมุดหมายสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่พุทธศาสนิกชนชาวไทยควรได้รำลึกถึง เพราะเป็นวาระครบรอบ ๑๐๐ ปี แห่งการจัดสอบ “ธรรมศึกษา” ซึ่งถือเป็นระบบการศึกษาพระธรรมสำหรับฆราวาสที่สำคัญยิ่ง

ในสังคมไทย “วัด” มิได้ดำรงสถานะเพียงศาสนสถานเพื่อการบำเพ็ญสมณธรรมเท่านั้น แต่ในทางนิตินัย วัดยังมีสถานะเป็นนิติบุคคลที่ทรงสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายแผ่นดิน การอุบัติขึ้นของวัดใหม่แต่ละแห่งจึงมิใช่เพียงเรื่องของศรัทธาเพียงอย่างเดียว แต่มีความเกี่ยวข้องอย่างลึกซึ้งกับนิติสัมพันธ์ระหว่างเจ้าของที่ดิน ทายาท และคณะสงฆ์ ภายใต้การกำกับดูแลของมหาเถรสมาคม

ในระบบการปกครองคณะสงฆ์ไทย วัดและคณะสงฆ์มิได้ดำรงอยู่เป็นเอกเทศจากสังคม หากแต่เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างนิติรัฐที่ต้องมีความสัมพันธ์กับพุทธบริษัทอย่างใกล้ชิด ภายใต้พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และที่แก้ไขเพิ่มเติม พุทธศาสนิกชนฝ่ายฆราวาสมิได้มีหน้าที่เพียงการอุปถัมภ์บำรุงเท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญในฐานะ “ผู้พิทักษ์ความบริสุทธิ์ของพระศาสนา” ผ่านสิทธิในการตรวจสอบและร้องทุกข์เมื่อพบเห็นพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม

ในโครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ไทย วัดมิได้ดำรงสถานะเพียงที่พำนักของบรรพชิตเพื่อการบำเพ็ญสมณธรรมเท่านั้น แต่ยังทรงสถานะเป็นนิติบุคคลที่มีปฏิสัมพันธ์กับคฤหัสถ์ในฐานะพุทธบริษัทอย่างแนบแน่น โดยเฉพาะกลุ่มอุบาสกอุบาสิกาที่เข้ามาอาศัยหรือปฏิบัติงานใกล้ชิดในฐานะ “ศิษย์วัด” ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนกิจการพุทธศาสนา อย่างไรก็ตาม การเป็นศิษย์วัดในทัศนะของกฎหมายคณะสงฆ์มิใช่เพียงเรื่องของประเพณี แต่มีระเบียบ นิติวิธี และจริยธรรมที่ต้องยึดถือปฏิบัติอย่างเคร่งครัดตามที่ระบุในคู่มือพระสังฆาธิการ เพื่อรักษาความเรียบร้อยดีงามภายในศาสนสถาน

ในระบบการปกครองคณะสงฆ์ไทย วัดมิได้ดำรงสถานะเพียงศาสนสถานเพื่อการประกอบศาสนกิจของบรรพชิตเท่านั้น หากแต่ยังมีสถานะเป็นนิติบุคคลและศูนย์กลางทางสังคมที่มีบทบาทสำคัญในการเกื้อกูลพุทธบริษัททั้งในมิติจิตวิญญาณและสาธารณประโยชน์ การบริหารจัดการอาคารสถานที่ภายในวัดจึงเป็นพันธกิจเชิงยุทธศาสตร์ของพระสังฆาธิการ ซึ่งต้องผสานหลักพุทธธรรมเข้ากับนิติวิธีตามกฎหมายแผ่นดิน บทความนี้จะวิเคราะห์เจาะลึกถึงหลักเกณฑ์และแนวทางปฏิบัติในการจัดสรรพื้นที่ภายในวัดเพื่อประโยชน์สาธารณะ ตามที่ระบุไว้ในคู่มือพระสังฆาธิการและมติมหาเถรสมาคมที่เกี่ยวข้อง

ในปัจจุบัน พุทธศาสนสถานหลายแห่งนิยมจัดสร้างพระพุทธรูปหรือรูปปั้นขนาดใหญ่เพื่อเป็นพุทธบูชาและเป็นจุดรวมศรัทธาของพุทธศาสนิกชน อย่างไรก็ตาม ในมิติของการปกครองคณะสงฆ์ การจัดสร้างสิ่งศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้มิได้เป็นเพียงเรื่องของแรงศรัทธาหรือศิลปกรรมส่วนบุคคล แต่มีกรอบกฎระเบียบและมติมหาเถรสมาคมกำกับดูแลอย่างเคร่งครัด เพื่อรักษาไว้ซึ่งสมณสารูปและความเหมาะสมทางพระธรรมวินัย บทความนี้จะวิเคราะห์เจาะลึกถึงหลักเกณฑ์ตามคู่มือพระสังฆาธิการและมติที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้พระสังฆาธิการและพุทธบริษัทเข้าใจถึงขอบเขตการดำเนินงานที่ถูกต้องตามนิติธรรมและมีความเหมาะสมทางพระธรรมวินัย

“วัด” ในบริบทของสังคมไทย มิได้ดำรงสถานะเป็นเพียงศาสนสถานเพื่อการประกอบศาสนพิธีหรือการบำเพ็ญสมณธรรมเท่านั้น หากแต่ยังเป็น “จดหมายเหตุทางสถาปัตยกรรม” และ “คลังข้อมูลทางประวัติศาสตร์” ที่สะท้อนถึงพลวัตของความศรัทธาและโครงสร้างการปกครองในแต่ละยุคสมัย การที่พระพุทธศาสนาสามารถดำรงความมั่นคงและมีระเบียบปฏิบัติที่เป็นเอกภาพมาจนถึงปัจจุบัน ส่วนหนึ่งเกิดจากระบบการบริหารจัดการที่มีแบบแผนชัดเจน โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลักเกณฑ์การสร้างและการตั้งชื่อวัด ซึ่งปรากฏอยู่ในคู่มือพระสังฆาธิการและระเบียบมหาเถรสมาคมที่เกี่ยวข้อง