Daily Archive: January 31, 2026

ในทางนิติศาสตร์และพุทธจักรบริหาร เมื่อพระภิกษุถึงแก่มรณภาพ การจัดการสังขารและทรัพย์มรดกมิได้เป็นเพียงเรื่องของจารีตประเพณีหรือความโศกเศร้าของศิษยานุศิษย์เท่านั้น แต่ยังมีนัยสำคัญในทางกฎหมายปกครองคณะสงฆ์และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ต้องพิจารณาอย่างถ่องแท้ ปัญหาความสับสนเกี่ยวกับผู้มีอำนาจจัดการศพและสถานะของทรัพย์มรดก มักนำไปสู่ข้อพิพาทระหว่างทายาทโดยธรรมและวัดที่เป็นภูมิลำเนา บทความนี้จึงมุ่งวิเคราะห์บรรทัดฐานทางกฎหมายและระเบียบปฏิบัติสำหรับพระสังฆาธิการ เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเชิงนิติศาสตร์และพุทธศาสตร์ตามแนวทางของคู่มือพระสังฆาธิการ

ในทางกฎหมายและระเบียบปฏิบัติของคณะสงฆ์ไทย “ที่ดินของวัด” และ “ที่ธรณีสงฆ์” ถือเป็นศาสนสมบัติที่มีสถานะพิเศษและได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด โดยหลักเกณฑ์ปกติแล้ว การโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินของวัดให้แก่หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งนั้นจะกระทำได้ยากมาก และต้องตราเป็นพระราชบัญญัติเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติมีแนวทางทางนิติศาตร์ที่น่าสนใจคือ การอุทิศที่ดินโดยปริยายเพื่อประโยชน์สาธารณะ เช่น การสร้างทางหลวงผ่านพื้นที่วัด ซึ่งถือเป็นกรณีศึกษาสำคัญที่ปรากฏในคู่มือพระสังฆาธิการและบรรทัดฐานของศาลฎีกา

ในมิตินิติศาสตร์และการบริหารงานคณะสงฆ์ วัดมิได้ดำรงฐานะเพียงศูนย์รวมจิตใจของพุทธบริษัทเท่านั้น แต่ยังเป็นพื้นที่ที่มีการแบ่งส่วนการใช้สอยอย่างชัดเจนตามพระธรรมวินัยและกฎหมายแผ่นดิน หนึ่งในประเด็นที่มักเกิดความสงสัยในทางปฏิบัติคือ สถานะทางนิตินัยของ “กุฏิพระ” ว่าควรถูกจัดเป็นพื้นที่สาธารณะเพื่อการบูชา หรือเป็นพื้นที่ส่วนตัวเพื่อการพำนักอาศัย ซึ่งสถานะที่แตกต่างกันนี้ย่อมส่งผลโดยตรงต่อการปรับบทลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา โดยเฉพาะในฐานความผิดเกี่ยวกับการลักทรัพย์