แฟ้มธรรม ตอนที่ ๒๑: Set Zero นักเรียนตกค้าง! ประกาศปี ๒๔๕๘ สั่งยกเลิก “สอบเก็บตก” ใครอยากเลื่อนชั้น ต้องเริ่มสอบใหม่ยกชุด!
เคยไหม? สอบผ่านไปครึ่งหนึ่งแล้วเก็บไว้สอบต่อปีหน้า… สมัยก่อนการสอบนักธรรมก็เคยมีระบบคล้ายๆ กัน คือสอบผ่าน “ประโยค ๑” แล้วค่อยมาสอบเลื่อนเป็น “ประโยค ๒” (เพื่อให้ครบหลักสูตรนักธรรมชั้นตรี)
แต่เมื่อทำไปนานเข้า ปัญหาก็เกิด! เพราะระบบบัญชีรายชื่อวุ่นวาย และที่สำคัญ “ความรู้เก่าเริ่มคืนครู” สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส จึงต้องทรงออกประกาศฉบับนี้เพื่อ “ล้างกระดาน” โดยมีสาระสำคัญคือ:
สรุป ๓ ประเด็น “ทำไมต้องเลิกสอบเลื่อนชั้น”:
- 📉 คนตกค้างมีน้อย แต่ทำบัญชียาก: คนส่วนใหญ่สอบผ่านไปหมดแล้ว เหลือแต่คนที่สอบไม่ผ่านซ้ำซากไม่กี่รูป ทำให้ระบบจัดการเอกสารยุ่งยาก
- 🧠 ความรู้เก่าสนิมเกาะ: คนที่สอบทิ้งช่วงไปนานๆ ความรู้เดิม (ประโยค ๑) น่าจะลืมไปหมดแล้ว ขืนให้สอบต่อยอดไป คุณภาพก็ไม่ได้มาตรฐาน
- 🔄 กฎใหม่ “เริ่มนับหนึ่ง”: ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๕๙ เป็นต้นไป ยกเลิกการสอบเลื่อนประโยค ใครที่มีวุฒิแค่ประโยค ๑ แล้วอยากได้นักธรรมชั้นตรีเต็มตัว “ต้องมาลงทะเบียนสอบใหม่ทุกวิชา” (เหมือนนักเรียนใหม่) ไม่มีแต้มต่ออีกแล้ว!
เอกสารต้นฉบับ (The Original Archive)
📜 เอกสารจดหมายเหตุ: ประกาศงดสอบองค์นักธรรมเลื่อนประโยคในสนามหลวง (ข้อความด้านล่างนี้ เป็นการคัดลอกอักขระวิธีตามต้นฉบับเดิมทุกประการ)
เอกสารจดหมายเหตุ: ประกาศงดสอบองค์นักธรรมเลื่อนประโยคในสนามหลวง
(สำเนา) ที่ ๒/๒๔๕๘ ประกาศงดสอบองค์นักธรรมเลื่อนประโยค ในสนามหลวง
สมเด็จพระมหาสมณะ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ตรัสประกาศไว้ว่า การเปิดโอกาสให้นักธรรมประโยค ๑ สอบความรู้เลื่อนขึ้นประโยค ๒ ครบองค์ของนักธรรมชั้นตรี ย่อมสับสนทำให้ยากแก่บาญชี ในศกนี้มีผู้สอบได้มากแล้ว ยังเหลือน้อยรูป แลผู้สอบไม่ขึ้นหลายปีมา ความรู้ประโยคหนึ่งน่าจะพลอยเสื่อมไปด้วย ตั้งแต่ศกหน้า ๒๔๕๙ จักเลิกสอบองค์นักธรรมเลื่อนประโยคเสีย คงไว้แต่สอบวินัยบัญญัติแห่งนักธรรมชั้นตรี ภูมิสามเณรผู้อุปสมบทขึ้นใหม่ฯ ส่วนนักธรรมประโยคหนึ่ง ให้คงอยู่อย่างนั้น ถ้าปรารถนาจะเลื่อนประโยคเป็นนักธรรมชั้นตรี ต้องเข้าสอบใหม่ทั้งนั้นเหมือนผู้เข้าใหม่ ฯ
ประกาศไว้ ณ วันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ ๒๔๕๘ ฯ
(ลงพระนาม) กรม-วชิรญาณวโรรส
อ้างอิง: แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๓ พ.ศ. ๒๔๕๘. หน้า ๕๒๙-๕๓๐.
