แฟ้มธรรม ตอนที่ ๔๓: เมื่อ “ตำราเรียน” เขียนไม่จบ! สาเหตุการยกเครื่องหลักสูตรนักธรรมโท (ประกาศปี ๒๔๖๘)
เคยเจอปัญหา “ข้อสอบออกวน” หรือ “ไม่มีอะไรจะออกสอบ” ไหมครับ? ย้อนกลับไปเมื่อ ๑๐๐ ปีก่อน การสอบนักธรรมชั้นโท วิชา “ตำนาน” (พุทธประวัติ/ประวัติสาวก) ก็เจอปัญหานี้เช่นกัน แต่สาเหตุนั้นเป็นเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่น่าจดจำ
เดิมทีหลักสูตรนี้ใช้หนังสือ “อนุพุทธประวัติ” เพียงเล่มเดียว ซึ่งเป็นพระนิพนธ์ในสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส แต่เนื่องจากพระองค์สิ้นพระชนม์เสียก่อน ทำให้หนังสือเล่มนี้เป็นงานที่ยังไม่สมบูรณ์ (Unfinished Work) มีประวัติพระสาวกเพียง ๘ องค์ เท่านั้น
เมื่อเนื้อหามีน้อย ข้อสอบก็เริ่ม “ตัน” (ในเอกสารใช้คำว่า “น่าแต่งปัญหาถามในการสอบ นับวันแต่จะคนแคบไม่เพียงพอ”) ดังนั้น สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ (เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศ กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์) จึงต้องประกาศ “อัปเดตหลักสูตร” ครั้งใหญ่ในปี ๒๔๖๘ เพื่อขยายขอบเขตความรู้ให้กว้างขวางขึ้น โดยดึงเอาตำราชั้นครูเล่มอื่นๆ เข้ามาเสริมทัพ!
📚 อัปเดตรายชื่อหนังสือ (เริ่มใช้ปีการศึกษา ๒๔๖๙): เพื่อให้มีเนื้อหาเพียงพอต่อการสอบ จึงกำหนดให้ใช้หนังสือ ๔ เล่ม ดังนี้:
- อนุพุทธประวัติ: (เล่มเดิม – พระนิพนธ์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ)
- พุทธานุพุทธประวัติ: (เพิ่มเติม – พระนิพนธ์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ)
- สังคีติกถา: ว่าด้วยประวัติการทำสังคายนาพระไตรปิฎก (เพิ่มเติม)
- ปฐมสมโพธิ: ฉบับสมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) เอาเฉพาะตอนที่เกี่ยวกับพระสาวก (เพิ่มเติม)
📜 สำเนาเอกสารจดหมายเหตุ เรื่อง: ประกาศเพิ่มหลักสูตรนักธรรมชั้นโทแผนกตำนาน
คลิกเพื่ออ่านสำเนาเอกสารจดหมายเหตุ เรื่อง: ประกาศเพิ่มหลักสูตรนักธรรมชั้นโทแผนกตำนาน
“หลักสูตรชั้นนี้ตามที่กำหนดไว้แล้ว ให้ใช้หนังสืออนุพุทธประวัติเรื่องเดียว ซึ่งยังเป็นเรื่องไม่จบบริบูรณ์ มีประวัติพระสาวกเพียง ๘ พระองค์เท่านั้น ถ้าสมเด็จพระมหาสมณเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่ ก็คงจะทรงรจนาต่อไปเป็นทางบำรุงความรู้ของนักเรียนให้กว้างขวางสมกับชั้น
หนังสือนั้นยังน้อยนัก มีข้อความที่น่าแต่งปัญหาถามในการสอบ นับวันแต่จะคนแคบไม่เพียงพอ จำต้องเพิ่มขึ้นอีกตามควร ฯ
เพราะฉะนั้นตั้งแต่ศกหน้าเป็นต้น หลักสูตรนักธรรมชั้นโท แผนกตำนานให้ใช้หนังสือ ๔ อย่าง คือ อนุพุทธประวัติ พุทธานุพุทธประวัติ สังคีติกถาแลปฐมสมโพธิฉบับที่สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) ทรงรจนาไว้ เอาแต่เฉพาะเรื่องของพระสาวก ฯ“
ประกาศแต่วันที่ ๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๖๘ (ลงพระนาม) กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์
(อ้างอิง: แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๑๓ พ.ศ. ๒๔๖๘. หน้า ๖๗๗)
