บทธรรมเทศนา ตอนที่ ๑๓ ดีเบตหยุดโลก: เมื่อความตายไม่ใช่จุดจบ และ ‘วิธีให้’ สำคัญกว่า ‘สิ่งที่ให้’
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ (๓ จบ)
เจริญพรญาติโยม สาธุชนผู้มีปัญญา ใคร่ครวญในธรรมทุกท่าน…
วันนี้อาตมาจะพาพวกเราย้อนเวลากลับไปสู่ยุคพุทธกาล ไปเกาะขอบสนามชม “การดีเบต” (Debate) ครั้งประวัติศาสตร์ ที่ดุเดือดเผ็ดมันที่สุดครั้งหนึ่งในพระไตรปิฎก เรื่องราวในวันนี้ ไม่ใช่การเทศนาธรรมแบบปกติ แต่เป็นการปะทะกันทางความคิด ระหว่าง “อำนาจ” กับ “ปัญญา” ระหว่าง “ความสงสัยแบบสุดขั้ว” กับ “ความจริงอันสูงสุด”
พระสูตรนี้ชื่อว่า “ปายาสิราชัญญสูตร”
๑. เปิดตัวคู่ชก: เจ้าเมืองขวางโลก vs พระอรหันต์ยอดนักพูด
ฝ่ายแดง… คือเจ้าผู้ครองนครเสตัพยะ นามว่า “พระเจ้าปายาสิ” ท่านผู้นี้ไม่ใช่คนธรรมดา แต่เป็นปัญญาชน เป็นนักคิด ผู้ประกาศจุดยืนแบบ “วัตถุนิยม” (Materialist) อย่างชัดเจนว่า: “โลกหน้าไม่มีจริง… โอปปาติกะ (การผุดเกิด) ไม่มีจริง… ผลกรรมดีกรรมชั่วไม่มีจริง ตายแล้วก็สูญ!” ท่านท้าทายความเชื่อทางศาสนาทุกรูปแบบ ด้วยเหตุผลที่ท่านคิดว่า “วิทยาศาสตร์” ที่สุดในยุคนั้น
ฝ่ายน้ำเงิน… คือ “พระกุมารกัสสปเถระ” พระอรหันต์ผู้เป็นเลิศด้าน “วิจิตรวาทะ” คือพูดเก่ง เปรียบเทียบคมคาย และมีปัญญาเฉียบแหลม
เมื่อทั้งสองมาเจอกัน ความมันส์จึงบังเกิด… พระเจ้าปายาสิ เปิดฉากด้วยการบอกว่า “ท่านกัสสปะ ข้าพเจ้าไม่เชื่อหรอกว่าโลกหน้ามีจริง เพราะถ้ามีจริง ทำไมคนตายไปแล้ว ไม่เคยมีใครกลับมาบอกสักคน?” ญาติโยมเคยสงสัยไหม? นี่คือคำถามยอดฮิตที่คนยุคนี้ก็ยังถามกัน “ไหนล่ะผี? ไหนล่ะคนตายกลับมาเล่า?”
พระกุมารกัสสปเถระ ท่านไม่ได้โกรธ และไม่ได้ตอบด้วยอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์ แต่ท่านตอบด้วย “Logic” (ตรรกะ) และ “Analogy” (การเปรียบเทียบ) ที่ทำให้พระเจ้าปายาสิต้องจำนน
๒. ยกที่ ๑: ทำไมคนตกนรกไม่กลับมาบอก?
พระเจ้าปายาสิแย้งว่า “เพื่อนของข้าพเจ้าที่เป็นคนชั่ว ตายไปแล้ว ข้าพเจ้าสั่งไว้ว่า ถ้าตกนรกจริง ให้กลับมาบอกหน่อย… แต่เงียบกริบ ไม่เห็นมีใครกลับมา”
พระเถระท่านย้อนถามกลับด้วยอุปมาที่แสบสันต์ว่า: “ดูก่อนมหาบพิตร… เปรียบเหมือนโจรที่ทำความผิดร้ายแรง ถูกเจ้าหน้าที่จับมัด แล้วนำตัวไปประหารชีวิตที่ตะแลงแกง… ท่านคิดว่า ถ้าโจรคนนั้นขอร้องเพชฌฆาตว่า ‘พี่ครับ ขอผมกลับไปเยี่ยมลูกเมียที่บ้านก่อน แล้วเดี๋ยวผมกลับมาให้ตัดหัว’… ท่านคิดว่าเพชฌฆาตจะยอมไหม?”
พระเจ้าปายาสิตอบทันทีว่า “ไม่ยอมหรอก ท่านกัสสปะ เขาต้องตัดหัวทันที”
พระเถระจึงสรุปว่า “นั่นแหละมหาบพิตร… ขนาดโจรที่เป็นมนุษย์ ขอผ่อนผันกับมนุษย์ด้วยกัน เขายังไม่ยอม… แล้วเพื่อนของท่านที่ไปเกิดในนรก ถูกนายนิรยบาลจับกุม ซึ่งไม่ใช่ญาติ ไม่ใช่มิตร เขาจะอนุญาตให้ ‘ลากิจ’ กลับมารายงานท่านหรือ?”
นี่คือเหตุผลข้อแรก… ภพภูมิที่มีความทุกข์ เขาไม่มีอิสระ (Freedom) พอที่จะกลับมาสื่อสารกับเราได้
๓. ยกที่ ๒: ทำไมคนขึ้นสวรรค์ไม่กลับมาบอก?
พระเจ้าปายาสิยังไม่ยอมแพ้ ถามต่อว่า “เอ้า! งั้นเพื่อนข้าพเจ้าที่ทำดีล่ะ? พวกนี้ไปสวรรค์ มีอิสระ มีฤทธิ์ ทำไมไม่กลับมาบอกข้าพเจ้าบ้างว่าสวรรค์มีจริง?”
พระเถระท่านเปรียบเทียบข้อนี้ได้เห็นภาพจนเราต้องเอามืออุดจมูก ท่านถามว่า: “เปรียบเหมือนชายคนหนึ่ง ตกลงไปใน บ่ออุจจาระ (บ่อคูถ) จนมิดหัว… ท่านสั่งให้คนดึงเขาขึ้นมา อาบน้ำขัดตัวด้วยเครื่องหอมอย่างดี ให้ใส่เสื้อผ้าไหมเนื้อละเอียด พาขึ้นไปนั่งบนปราสาทราชวัง กินอาหารทิพย์… ท่านคิดว่า ชายคนนั้นจะอยากกระโดดกลับลงไปในบ่ออุจจาระ เพื่อไปคุยกับหนอนในบ่อนั้นอีกไหม?”
พระเจ้าปายาสิร้อง “อี๋… ไม่หรอกท่าน ใครจะอยากกลับลงไป มันเหม็น มันสกปรก”
พระเถระจึงฟันธงว่า “นั่นแหละมหาบพิตร… โลกมนุษย์สำหรับเทวดาแล้ว มันเหม็นคาวด้วยกิเลส เหม็นคาวด้วยซากศพ กลิ่นมนุษย์เนี่ย เหม็นคลุ้งขึ้นไปถึงสวรรค์ตั้งร้อยโยชน์! เพื่อนท่านที่ไปเสวยสุข เป็นเทพบุตรอยู่บนวิมาน เขาจะอยากย้อนกลับมาดมกลิ่นเหม็นในโลกมนุษย์เพื่อรายงานท่านทำไม?”
นี่คือเหตุผลที่สอง… ภพภูมิที่สูงกว่า เขารังเกียจความหยาบของภพภูมิที่ต่ำกว่า ไม่ใช่ว่าเขาหยิ่ง แต่สภาวะมันต่างกันเกินไป
๔. ยกที่ ๓: วิทยาศาสตร์เรื่องจิต (น้ำหนักของวิญญาณ)
พระเจ้าปายาสินี่ยังมีความเป็นนักวิทยาศาสตร์ (แบบผิดๆ) อยู่บ้าง ท่านเล่าว่า ท่านเคยทดลอง “ชั่งน้ำหนักคนตาย” ท่านเอาโจรมาประหาร โดยชั่งน้ำหนักตอนเป็นๆ เทียบกับตอนตายใหม่ๆ ปรากฏว่า “คนตาย ตัวหนักกว่าคนเป็น!” ท่านเลยสรุปว่า “เห็นไหม! ถ้าวิญญาณมีจริง ตอนวิญญาณออกจากร่าง ร่างต้องเบาลงสิ แต่นี่ตายแล้วตัวแข็งทื่อ หนักกว่าเดิม แสดงว่าไม่มีวิญญาณระเหยออกไป”
พระเถระท่านแก้ต่างด้วยหลักฟิสิกส์เรื่อง “พลังงาน” (Energy) ได้อย่างน่าทึ่ง ท่านถามว่า “มหาบพิตร… ท่านเคยเห็นก้อนเหล็กที่เผาไฟจนร้อนโชนไหม? ก้อนเหล็กที่ร้อน มีไฟ มีลมแทรกอยู่ กับก้อนเหล็กที่เย็นชืด อันไหนเบากว่ากัน?”
พระเจ้าปายาสิตอบว่า “ก้อนเหล็กที่ร้อน ย่อมเบากว่า อ่อนกว่า”
พระเถระสรุปว่า “ร่างกายมนุษย์ก็เหมือนกัน… เมื่อยังมี ‘อายุ’ (ชีวิต), มี ‘ไออุ่น’ (ความร้อน/เตโชธาตุ), และมี ‘วิญญาณ’ (จิต)… ร่างกายย่อมเบา อ่อนนุ่ม ควรแก่การงาน แต่เมื่อวิญญาณและไออุ่นดับไป เหลือแต่ธาตุดินกับน้ำ ร่างกายจึงหนักและแข็งทื่อ”
การที่ท่านชั่งน้ำหนักแล้วหนักขึ้น ไม่ได้แปลว่าวิญญาณไม่มี แต่แปลว่า “พลังงานชีวิต” ที่ทำให้กายเบา มันหายไปต่างหาก เปรียบเหมือน “สังข์”… ถ้าไม่มีคนเป่า ไม่มีลม สังข์มันก็เป็นแค่เปลือกหอย ไม่มีเสียง ร่างกายเรา ถ้าไม่มีวิญญาณครอง มันก็เป็นแค่ก้อนเนื้อ รับรู้อะไรไม่ได้
๕. จุดเปลี่ยน: การยอมจำนนและบทเรียนเรื่อง “เจตนา”
เมื่อถูกรุกไล่ด้วยเหตุผลที่เหนือกว่าทุกประตู… ในที่สุด “กำแพงทิฏฐิ” ของพระเจ้าปายาสิก็พังทลายลง ท่านก้มกราบพระกุมารกัสสปเถระ ยอมรับว่า “ข้าพเจ้าจำนนแล้ว ข้าพเจ้าขอถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ”
เรื่องราวน่าจะจบแบบ Happy Ending ตรงนี้ใช่ไหมโยม? แต่ช้าก่อน… พระสูตรนี้มี Plot Twist (จุดหักมุม) ที่สำคัญที่สุดรออยู่ และนี่คือบทเรียนที่อาตมาอยากฝากไว้ให้โยมทุกคน
หลังจากพระเจ้าปายาสิกลับใจ ท่านก็อยากทำบุญไถ่โทษ ท่านสั่งให้ตั้ง “โรงทานใหญ่” (มหายัญ) แจกข้าวปลาอาหารแก่คนยากจน แต่… ท่านทำด้วยความเคยชินของคนรวย คือท่าน “สั่งให้ทำ” แต่ใจไม่ได้ละเอียด ๑. ท่านให้ของไม่ดี (ข้าวปลายเกวียน ผักดอง) เหมือนจะทิ้ง ๒. ท่านไม่ได้ให้ด้วยมือตนเอง (ใช้ลูกน้องทำ) ๓. ท่านให้แบบไม่เคารพ ให้แบบทิ้งๆ ขว้างๆ (Casual Giving)
ในขณะเดียวกัน ท่านมีลูกน้องคนสนิทชื่อ “อุตตรมาณพ” อุตตรมาณพเป็นคนจัดการโรงทาน เขาเป็นคนจน แต่เขาทำหน้าที่แทนเจ้านายด้วยใจที่ต่างกัน ๑. เขาให้ด้วยความเคารพ ๒. เขาให้ด้วยความนอบน้อม ๓. เขาให้ด้วยมือตนเอง ๔. เขาตั้งใจจัดของอย่างประณีต ไม่ทิ้งขว้าง
๖. ผลลัพธ์ที่แตกต่าง (Case Study จากสวรรค์)
เมื่อทั้งสองคนตายไป… ผลลัพธ์มันพลิกล็อก! พระเจ้าปายาสิ เจ้าของเงิน เจ้าของโรงทาน… ไปเกิดเป็นเทวดาชั้นล่างสุด (จาตุมหาราชิกา) ในวิมานที่ว่างเปล่า เงียบเหงา ส่วน อุตตรมาณพ ลูกจ้าง… ไปเกิดเป็นเทวดาชั้นสูงกว่า (ดาวดึงส์) มีรัศมีรุ่งเรือง มีความสุขมากกว่า
ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? ปายาสิเทพบุตร ได้ฝากข้อความผ่านพระควัมปติ มาบอกมนุษย์โลกอย่างพวกเราว่า: “ขอให้ท่านบอกชาวโลกเถิด… จงให้ทานโดยเคารพ จงให้ทานด้วยมือของตนเอง จงให้ทานอย่างนอบน้อม อย่าให้แบบทิ้งๆ ขว้างๆ อย่างเราเลย”
ญาติโยมทั้งหลาย… ตรงนี้สำคัญมาก “มูลค่า” ของสิ่งของ ไม่สำคัญเท่า “คุณภาพของใจ” ทานที่บริสุทธิ์ ไม่ได้วัดกันที่จำนวนเงิน แต่วัดกันที่ “เจตนา” (Intention) และ “ความเคารพ” (Respect) การโอนเงินทำบุญแบบส่งๆ กับการตั้งใจใส่บาตรด้วยความนอบน้อม ผลลัพธ์ทางใจมันต่างกันมหาศาล
บทสรุป
เรื่องราวของปายาสิราชัญญสูตร สอนคติธรรมที่ล้ำค่าแก่เรา ๓ ข้อ
๑. ปัญญาชนะอำนาจ: ความเชื่อที่ผิด (มิจฉาทิฏฐิ) เปรียบเหมือนยาพิษร้ายแรง ถ้าเราหลงผิดว่าตายแล้วสูญ เราจะกล้าทำชั่วทุกอย่าง จงใช้ปัญญาและเหตุผล ตรวจสอบความเชื่อของตนเองเสมอ อย่าดื้อรั้นเหมือนคนกลืนยาพิษแล้วไม่ยอมคาย
๒. โลกหน้ามีจริง ผลกรรมมีจริง: พระกุมารกัสสปพิสูจน์ให้เห็นแล้วด้วยตรรกะที่ปฏิเสธไม่ได้ ชีวิตเราไม่ได้จบที่เชิงตะกอน มันมีการเดินทางต่อ (Journey continues) ดังนั้น จงเตรียมเสบียงไว้ให้พร้อม
๓. ศิลปะแห่งการให้ (The Art of Giving): ข้อนี้สำคัญที่สุด… อย่าทำบุญแบบ “ขอไปที” อย่าทำบุญเหมือนโยนกระดูกให้สุนัข แต่จงทำบุญด้วยใจที่ “ประณีต” จะให้ของใคร ไม่ว่าจะเป็นพระ เป็นคนจน หรือเป็นสัตว์ จงให้ด้วยความเคารพในความเป็นเพื่อนมนุษย์ ให้ด้วยความอ่อนน้อม เพราะความอ่อนน้อมนั้นแหละ จะพาเราไปสู่ภพภูมิที่สูงส่ง
วันนี้ ขอให้โยมทุกคนได้ข้อคิดจากพระเจ้าปายาสิ เปลี่ยนจากความสงสัย เป็นความศรัทธาที่ประกอบด้วยปัญญา เปลี่ยนจากการให้แบบหยาบๆ เป็นการให้ที่ประณีตงดงาม
ขออำนาจคุณพระศรีรัตนตรัย จงดลบันดาลให้ญาติโยมทุกท่าน เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ เชื่อในกฎแห่งกรรม เจริญด้วยทาน ศีล ภาวนา มีชีวิตที่สว่างไสวในโลกนี้ และมีสุคติเป็นที่ไปในเบื้องหน้า ตลอดกาลนานเทอญ…
เจริญพร
