ผ่าโครงสร้างอำนาจ ‘กศป.’: องค์กรนโยบายสูงสุดผู้กุมทิศทางการศึกษาคณะสงฆ์ไทย
ภายใต้ร่มเงาของ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ ระบบการศึกษาของคณะสงฆ์ได้ถูกยกระดับเข้าสู่ความเป็นมาตรฐานสากล โดยมีหัวใจสำคัญอยู่ที่การขับเคลื่อนของ “คณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม” (กศป.) ซึ่งทำหน้าที่เสมือน “สมองก้อนโต” หรือองค์กรนโยบายสูงสุด (Supreme Policy Body)
บทบาทของ กศป. มิใช่เพียงผู้รับรองเอกสาร แต่คือผู้วางรากฐานและทิศทางของระบบนิเวศการศึกษาพระปริยัติธรรมทั้งระบบ โดยมีขอบข่ายอำนาจหน้าที่ที่ครอบคลุม ๓ มิติเชิงยุทธศาสตร์ ดังนี้
๑. มิติด้านยุทธศาสตร์และมาตรฐานวิชาการ (The Architect of Education)
ในฐานะสถาปนิกผู้ออกแบบระบบการศึกษา กศป. มีอำนาจหน้าที่ในการกำหนดทิศทางความเป็นไปของการศึกษาพระปริยัติธรรมให้มีคุณภาพและเอกภาพ:
- การกำหนดนโยบายและแผน: เป็นผู้ถือธงนำในการวางนโยบายและแผนยุทธศาสตร์ เพื่อควบคุมและกำกับการจัดการศึกษาให้บรรลุตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย
- การประกันคุณภาพ: ทำหน้าที่กำหนด “เกณฑ์มาตรฐาน” และระบบประกันคุณภาพการศึกษา เพื่อให้มั่นใจว่าผลผลิตทางการศึกษาจะมีคุณภาพทัดเทียมกันทั่วประเทศ
- การอนุมัติทางวิชาการ: มีอำนาจอนุมัติหลักสูตร การให้ปริญญา และประกาศนียบัตร รวมถึงการกำหนดเกณฑ์การเข้าศึกษาและการสำเร็จการศึกษา
- หมายเหตุ: สำหรับหลักสูตรแกนกลางอย่างแผนกบาลีและธรรมสนามหลวง กศป. จะต้องทำงานร่วมกับมหาเถรสมาคม (มส.) เพื่อขอความเห็นชอบก่อนอนุมัติ
๒. มิติด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล (Human Capital Regulator)
เพื่อให้การขับเคลื่อนนโยบายเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ กศป. จึงมีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานการบริหาร “คน” ในระบบ:
- มาตรฐานกลางบุคลากร: เป็นผู้กำหนดมาตรฐานกลางในการบริหารงานบุคคลสำหรับ เจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม (จศป.) เพื่อสร้างความชัดเจนในเส้นทางอาชีพ
- การกำกับดูแลค่าตอบแทน: มีอำนาจในการ “ให้ความเห็นชอบ” เรื่องสิทธิประโยชน์ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเงินเดือน เงินประจำตำแหน่ง เงินวิทยฐานะ และสวัสดิการ เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจแก่บุคลากร
- มาตรฐานตำแหน่ง: พิจารณาให้ความเห็นชอบมาตรฐานกำหนดตำแหน่ง ที่จัดทำโดยคณะกรรมการบริหารงานบุคคลการศึกษาพระปริยัติธรรม (กบป.)
๓. มิติด้านนิติบัญญัติและธรรมาภิบาล (Legislative & Judicial Oversight)
นอกจากการบริหารงานทั่วไป กศป. ยังทำหน้าที่เป็นผู้กำกับดูแลกฎระเบียบและเป็นที่พึ่งสุดท้ายในกระบวนการยุติธรรมทางปกครองภายใน:
- การออกกฎระเบียบ: มีอำนาจออกข้อบังคับ ระเบียบ หรือประกาศต่างๆ เพื่อให้การจัดตั้งสถานศึกษาและโครงสร้างการบริหารงานเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมาย
- ศาลสถิตยุติธรรมภายใน: ทำหน้าที่เป็นองค์กรพิจารณาอุทธรณ์และร้องทุกข์สูงสุด สำหรับบุคลากร (จศป.) ที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการสั่งลงโทษหรือคำวินิจฉัยของ กบป.
- การรายงานผล: มีพันธกิจต้องรายงานผลการดำเนินงานต่อมหาเถรสมาคม เพื่อให้เกิดความโปร่งใสและการเชื่อมโยงกับฝ่ายปกครองสงฆ์สูงสุด
บทสรุป คณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม (กศป.) จึงมิใช่เพียงคณะกรรมการตามพิธีการ แต่คือกลไกหลักในการ “ผ่าตัดและปฏิรูป” การศึกษาคณะสงฆ์ให้มีความทันสมัย มั่นคง และมีธรรมาภิบาล เพื่อให้สถาบันการศึกษาพระปริยัติธรรมสามารถดำรงอยู่ได้อย่างสง่างามและยั่งยืนในโลกยุคปัจจุบัน.
