กบป. กับการพิทักษ์ระบบคุณธรรม: กลไกสร้างความเป็นธรรมและยกระดับการบริหารงานบุคคลสงฆ์สู่มาตรฐานสากล
กบป. กับบทบาทการพิทักษ์ระบบคุณธรรมในการศึกษาพระปริยัติธรรม
การบริหารงานบุคคลของการศึกษาพระปริยัติธรรมในปัจจุบัน กำลังก้าวเข้าสู่ยุคแห่งการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบนิติรัฐที่มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้ โดยมี คณะกรรมการบริหารงานบุคคลการศึกษาพระปริยัติธรรม (กบป.) ทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการพิทักษ์ระบบคุณธรรม (Merit Protection) เพื่อให้มั่นใจว่าเจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม (จศป.) จะได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียมและยุติธรรมตามหลักเกณฑ์ที่เป็นสากล ดังนี้:
๑. การกำกับดูแลเพื่อรักษาความเป็นธรรม (Oversight for Fairness)
กบป. ปฏิบัติหน้าที่ในฐานะองค์กรกำกับดูแล (Oversight Body) ที่คอยติดตามและตรวจสอบการบริหารงานบุคคลของส่วนงานการศึกษาพระปริยัติธรรม (สศป.) ทั่วประเทศ เพื่อป้องกันการใช้อำนาจโดยมิชอบ โดยมีอำนาจในการเรียกตรวจเอกสารหลักฐาน หรือเชิญผู้แทนส่วนงานมาชี้แจงข้อเท็จจริง เพื่อตรวจสอบว่าการตัดสินใจของผู้บังคับบัญชาเป็นไปตามระเบียบและหลักการที่ถูกต้องหรือไม่
๒. การวางรากฐานระบบคุณธรรมมาตรฐานเดียว (Establishing Merit Standards)
เพื่อลดการใช้ดุลยพินิจส่วนบุคคล (Discretion) กบป. ได้จัดทำมาตรฐานที่เข้มงวดใน ๒ มิติหลัก ได้แก่
- การกำหนดมาตรฐานตำแหน่ง: จัดทำมาตรฐานกำหนดตำแหน่ง (Job Classification) และเกณฑ์รับรองคุณวุฒิ เพื่อให้การบรรจุแต่งตั้งยึดโยงกับทักษะและความสามารถที่แท้จริง
- ความเป็นเอกภาพของระบบ: สร้างหลักเกณฑ์การบริหารงานบุคคลที่เป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ ลดปัญหาความเหลื่อมล้ำและมาตรฐานที่แตกต่างกันในแต่ละสำนักเรียนหรือพื้นที่
๓. กลไกพิจารณาอุทธรณ์และร้องทุกข์ (Dispute Resolution)
ในกรณีที่เกิดข้อพิพาทหรือความคับข้องใจในการปฏิบัติงาน กบป. ทำหน้าที่เป็นช่องทางในการอำนวยความยุติธรรม กล่าวคือ
- การร้องทุกข์: เปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่ที่ได้รับความไม่เป็นธรรมจากการปฏิบัติหรือไม่ปฏิบัติของผู้บังคับบัญชา สามารถยื่นเรื่องร้องทุกข์เพื่อขอให้มีการพิจารณาคืนความเป็นธรรม
- การอุทธรณ์: ทำหน้าที่เป็นองค์กรกลางในการกลั่นกรองและตรวจสอบคำสั่งลงโทษทางวินัย หากเจ้าหน้าที่เห็นว่าคำตัดสินนั้นไม่ถูกต้องตามข้อเท็จจริงหรือกฎหมาย เพื่อให้เกิดการตรวจสอบถ่วงดุลก่อนจะส่งเรื่องไปยังคณะกรรมการระดับสูงสุด (กศป.) ต่อไป
๔. การยกระดับสู่มาตรฐานข้าราชการพลเรือน (Civil Service Standardization)
เพื่อให้การคุ้มครองสิทธิบุคลากรมีความเข้มแข็งทัดเทียมกับระบบราชการ กบป. ได้กำหนดหลักการว่า ในกรณีที่ไม่มีข้อบังคับเฉพาะสำหรับการศึกษาพระปริยัติธรรม ให้นำกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือนมาใช้บังคับโดยอนุโลม ซึ่งถือเป็นการเชื่อมโยงระบบบริหารงานบุคคลของคณะสงฆ์เข้าสู่มาตรฐานสากล
บทสรุปและอุปมาแห่งหลักการ
หากจะอุปมาให้เห็นภาพ กบป. จึงเปรียบเสมือน “ศาลปกครองภายใน” และ “ผู้คุมกฎ” (Regulator) ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาคณะสงฆ์ ทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันไม่ให้ผู้มีอำนาจในส่วนงานต่าง ๆ ใช้อำนาจในลักษณะกลั่นแกล้งหรือเลือกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรมต่อบุคลากร
เป้าหมายสูงสุดคือการสร้างสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมคนดีและคนเก่ง ให้ระบบการศึกษาพระปริยัติธรรมดำเนินไปบนพื้นฐานของความรู้ ความสามารถ และความถูกต้องดีงามตามหลักนิติธรรมอย่างแท้จริง
