เปิดตำนาน “ธรรมจักษุ”: นิตยสารพระพุทธศาสนาฉบับแรกของไทยกับภารกิจเผยแผ่ธรรมกว่าศตวรรษ
ในหน้าประวัติศาสตร์วารสารศาสตร์ไทย การอุบัติขึ้นของนิตยสาร “ธรรมจักษุ” ถือเป็นหมุดหมายสำคัญที่แสดงถึงการปรับตัวของคณะสงฆ์ไทยเข้าสู่ยุคแห่งการสื่อสารสมัยใหม่ โดยมีเป้าหมายเพื่อนำหลักธรรมคำสอนจากคัมภีร์มาสู่หน้ากระดาษที่ประชาชนเข้าถึงได้ง่ายขึ้น
กำเนิดดวงตาแห่งธรรม
นิตยสาร “ธรรมจักษุ” ซึ่งมีความหมายอันเป็นมงคลว่า “ดวงตาแห่งธรรม” หรือ “ดวงตาเห็นธรรม” ถูกริเริ่มขึ้นโดยพระวิสัยทัศน์อันกว้างไกลของ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส พระองค์ทรงเล็งเห็นความสำคัญของการใช้สื่อสิ่งพิมพ์เป็นเครื่องมือในการเผยแผ่พุทธธรรม โดยนิตยสารฉบับปฐมฤกษ์ได้ออกวางแผงเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ ๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๓๗
วัตถุประสงค์และพันธกิจหลัก
ในการจัดตั้งนิตยสารธรรมจักษุ สมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ ทรงกำหนดวัตถุประสงค์หลักไว้ ๓ ประการ เพื่อวางรากฐานการศึกษาและการเผยแผ่ให้เป็นระบบ ดังนี้
๑. การเผยแผ่พุทธธรรมสู่สากล: เพื่อเป็นสื่อกลางในการนำเสนอหลักธรรมคำสอนทางพระพุทธศาสนาให้เข้าถึงพุทธศาสนิกชนได้อย่างกว้างขวางและถูกต้องตามหลักวิชาการ
๒. สื่อกลางข่าวสารมหามกุฏราชวิทยาลัย: เพื่อใช้เป็นพื้นที่สำหรับแจ้งข่าวสารและกิจกรรมต่างๆ ของมหามกุฏราชวิทยาลัย ซึ่งเป็นสถาบันการศึกษาของสงฆ์ที่พึ่งก่อตั้งขึ้นในขณะนั้น
๓. สนามฝึกฝนทักษะทางวิชาการของศาสนทายาท: ประการที่สำคัญยิ่งคือ ทรงมุ่งหวังให้นิตยสารฉบับนี้เป็น “พื้นที่ทางปัญญา” สำหรับพระภิกษุและสามเณรนักเรียนในมหามกุฏราชวิทยาลัย ได้ฝึกหัดทักษะการเขียน การเรียบเรียง และการแปลคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาจากภาษาบาลีเป็นภาษาไทย เพื่อพัฒนาศักยภาพในการสื่อสารธรรมสู่ประชาชน
มรดกทางปัญญาที่ยังมีลมหายใจ
สิ่งที่น่าอัศจรรย์ยิ่งคือ นิตยสารธรรมจักษุไม่ได้เป็นเพียงบันทึกประวัติศาสตร์ที่หยุดนิ่ง แต่เป็นสื่อสิ่งพิมพ์ที่สามารถยืนหยัดทำหน้าที่เผยแผ่ธรรมะอย่างต่อเนื่องมายาวนานกว่า ๑๐๐ ปี จนถึงปัจจุบันนับเป็นนิตยสารทางพระพุทธศาสนาที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดและมีความต่อเนื่องยาวนานที่สุดของประเทศไทย
การดำรงอยู่ของ “ธรรมจักษุ” จึงเป็นข้อพิสูจน์ถึงความมุ่งมั่นในการรักษาศาสนธรรม และความสำเร็จของการปรับตัวให้เท่าทันยุคสมัยตามพระปณิธานขององค์ผู้ก่อตั้งอย่างแท้จริง
