ศูนย์กลางการบริหารและการสอบธรรมสนามหลวง พ.ศ. ๒๕๓๓: บทบาทเชิงยุทธศาสตร์ของวัดราชาธิวาสวิหาร
พุทธศักราช ๒๕๓๓ ถือเป็นห้วงเวลาสำคัญทางประวัติศาสตร์การศึกษาของคณะสงฆ์ไทย โดย วัดราชาธิวาสวิหาร เขตดุสิต ได้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการบริหารงานของ สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง ภายใต้การนำของ พระสุธรรมาธิบดี (แม่กองธรรมสนามหลวงในขณะนั้น) สถานที่แห่งนี้มิได้เป็นเพียงศาสนสถานสำคัญ แต่ยังทำหน้าที่เป็นกองบัญชาการหลักในการขับเคลื่อนระบบการสอบวัดผลความรู้พระปริยัติธรรมแผนกธรรมระดับประเทศ ที่ครอบคลุมศาสนทายาทนับแสนรูปทั่วราชอาณาจักร
๑. กระบวนการบริหารจัดการและกระจายข้อสอบ (Logistics Distribution) ภารกิจสำคัญเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ ๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๓ โดยสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง ณ วัดราชาธิวาสวิหาร ได้ปฏิบัติหน้าที่เป็นศูนย์กระจาย “ต้นประโยค” (ข้อสอบ) ให้แก่ประธานสนามสอบส่วนกลางทั้ง ๒๗ กลุ่ม อาทิ วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ วัดบวรนิเวศวิหาร และวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ
กระบวนการดังกล่าวมีการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ เพื่อให้มั่นใจว่าต้นฉบับข้อสอบจะถูกส่งถึงสนามสอบเครือข่ายอย่างปลอดภัยและทันท่วงที รองรับกำหนดการสอบที่จะเริ่มขึ้นพร้อมกันทั่วประเทศในวันรุ่งขึ้น เวลา ๑๓.๐๐ น. การดำเนินการนี้สะท้อนถึงประสิทธิภาพในการประสานงานระหว่างส่วนกลางและสนามสอบเครือข่าย
๒. ระบบการรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลผลการสอบ (Data Collection) ภายหลังเสร็จสิ้นการสอบในวันที่ ๗ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๓ วัดราชาธิวาสวิหารได้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการรวบรวมใบตอบและเอกสารสำคัญทางวิชาการ โดยกำหนดให้เจ้าสำนักเรียนส่วนกลางนำส่งบัญชีคะแนน ใบตอบนักธรรมและธรรมศึกษาทุกชั้น พร้อมหีบบรรจุข้อสอบ กลับคืนสู่สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวงภายในวันที่ ๙ พฤศจิกายน
กระบวนการรับส่งเอกสารที่มีจำนวนมหาศาลนี้ ดำเนินไปอย่างมีระเบียบแบบแผน มีการคัดแยกและจัดหมวดหมู่ตามเลขรหัสและสังกัดสำนักเรียน ซึ่งเป็นขั้นตอนสำคัญในการเตรียมความพร้อมสู่กระบวนการตรวจให้คะแนนที่มีมาตรฐาน
๓. มาตรฐานการตรวจสอบและความสุจริตทางวิชาการ (Quality Assurance) นอกเหนือจากมิติการบริหารจัดการ นโยบายของแม่กองธรรมสนามหลวงในปีนั้น ยังเน้นย้ำเรื่อง “ธรรมาภิบาล” ในการสอบอย่างเคร่งครัด วัดราชาธิวาสวิหารทำหน้าที่เป็นกลไกตรวจสอบขั้นสุดท้าย (Quality Control) ในการคัดกรองความผิดปกติของใบตอบ อาทิ การตรวจสอบลายมือ หรือร่องรอยการทุจริต โดยหากพบข้อพิรุธ คณะกรรมการจะดำเนินการตามระเบียบพิจารณาโทษทันที
มาตรการดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อรักษาความศักดิ์สิทธิ์ของประกาศนียบัตรนักธรรม และเพื่อให้มั่นใจว่าผู้ที่ผ่านการทดสอบคือ “นักธรรม” ผู้มีความรู้คู่คุณธรรมตามเจตนารมณ์ของการศึกษาคณะสงฆ์
บทสรุป บทบาทของวัดราชาธิวาสวิหารในปี พ.ศ. ๒๕๓๓ สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพขององค์กรสงฆ์ในการบริหารจัดการระบบการศึกษาขนาดใหญ่ที่มีความซับซ้อน ทั้งในด้านโลจิสติกส์ การประสานงานเครือข่าย และการรักษามาตรฐานทางวิชาการ การดำเนินงาน ณ ศูนย์กลางแห่งนี้ได้วางรากฐานสำคัญที่ช่วยให้การสอบธรรมสนามหลวงดำเนินไปอย่างมีเอกภาพและธำรงไว้ซึ่งความยุติธรรมสืบมา
