เงื่อนไขเวลา 5 ปีกับการขอพระราชทานวิสุงคามสีมา: กรณีอุโบสถยังก่อสร้างไม่เสร็จสิ้น
ในการดำเนินงานขอรับพระราชทาน “วิสุงคามสีมา” เพื่อความสมบูรณ์แห่งอารามตามพระธรรมวินัยและกฎหมาย ประเด็นเรื่องระยะเวลาการตั้งวัดถือเป็นเงื่อนไขสำคัญที่เจ้าอาวาสและคณะกรรมการวัดมักมีข้อสงสัย โดยเฉพาะในกรณีที่ “อุโบสถยังก่อสร้างไม่เสร็จสิ้น” ว่ามีความจำเป็นต้องรอให้ครบกำหนด ๕ ปีหรือไม่
บทความนี้จะช่วยไขข้อกระจ่างตามระเบียบและหลักเกณฑ์ของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ เพื่อให้การดำเนินงานของวัดเป็นไปอย่างถูกต้องตามขั้นตอนครับ
๑. หลักเกณฑ์ทั่วไป: เงื่อนไขระยะเวลาและจำนวนพระภิกษุ
โดยปกติแล้ว วัดที่จะยื่นขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมาได้นั้น กฎกระทรวงและระเบียบปฏิบัติระบุเกณฑ์มาตรฐานไว้ ดังนี้
- เกณฑ์ระยะเวลา: ต้องเป็นวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษาติดต่อกันเป็นเวลาไม่น้อยกว่า ๕ ปี
- เกณฑ์บุคลากร: ในแต่ละปีต้องมีพระภิกษุอยู่จำพรรษาประจำเป็นจำนวนไม่น้อยกว่า ๕ รูป
- เกณฑ์เสนาสนะ: ต้องมีอาคารเสนาสนะมั่นคงถาวร เป็นหลักฐานชัดเจนว่าวัดมีการดำเนินศาสนกิจอย่างต่อเนื่อง
๒. ข้อยกเว้นเรื่องระยะเวลา: กรณีอุโบสถเสร็จสมบูรณ์
กฎหมายได้ระบุข้อยกเว้นสำคัญเพื่อเป็นการส่งเสริมวัดที่มีความพร้อมด้านถาวรวัตถุไว้ว่า
“เงื่อนไขเรื่องระยะเวลา ๕ ปี มิให้นำมาใช้บังคับแก่วัดที่ดำเนินการสร้างอุโบสถเสร็จเรียบร้อยแล้ว”
หมายความว่า หากวัดสามารถก่อสร้างอุโบสถให้สำเร็จลุล่วงได้ก่อนเกณฑ์ ๕ ปี วัดนั้นย่อมมีสิทธิยื่นคำขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมาได้ทันที โดยไม่ต้องรอให้ครบกำหนดระยะเวลาดังกล่าว (อย่างไรก็ตาม ยังคงต้องมีจำนวนพระภิกษุครบ ๕ รูปตามที่กำหนดไว้ในเกณฑ์หลัก)
๓. สถานะ “กำลังก่อสร้าง” กับการยกเว้นระยะเวลา
ข้อควรระวังประการสำคัญคือ ในการยื่นรายงานขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา (แบบ ศถ. ๗) แม้วัดจะสามารถแนบภาพถ่ายอุโบสถที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างประกอบเอกสารได้ แต่ “สิทธิในการยกเว้นระยะเวลา ๕ ปี” จะยังไม่เกิดขึ้น หากอาคารอุโบสถนั้นยังไม่เสร็จสมบูรณ์ในระดับที่สามารถประกอบสังฆกรรมได้
ดังนั้น หากอุโบสถยังอยู่ในขั้นตอนการก่อสร้าง วัดจะถูกพิจารณาตามเกณฑ์ปกติ คือต้องรอให้มีระยะเวลาการตั้งวัดและมีพระภิกษุจำพรรษาครบตามเงื่อนไข ๕ ปีก่อน จึงจะสามารถยื่นเรื่องได้
บทสรุป: ข้อพิจารณาสำหรับทางวัด
เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจน สามารถสรุปหลักเกณฑ์การยื่นขอได้ดังนี้
| สถานะของอุโบสถ | เงื่อนไขระยะเวลา | เงื่อนไขพระภิกษุ |
| สร้างเสร็จเรียบร้อย | ไม่ต้องรอครบ ๕ ปี (ยื่นได้ทันที) | ต้องมีไม่น้อยกว่า ๕ รูป |
| ยังสร้างไม่เสร็จ | ต้องรอให้ครบ ๕ ปี ติดต่อกัน | ต้องมีไม่น้อยกว่า ๕ รูป |
กล่าวโดยสรุป หากวัดมีความประสงค์จะขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมาให้รวดเร็วยิ่งขึ้น การเร่งดำเนินการก่อสร้างอุโบสถให้เสร็จสมบูรณ์คือปัจจัยสำคัญที่จะช่วยยกเว้นข้อจำกัดด้านระยะเวลา ๕ ปีลงได้
