Category: การบริหารกิจการคณะสงฆ์
ในระบอบนิติศาสตร์ไทย “ที่ดินวัด” มิได้มีสถานะเป็นเพียงทรัพย์สินเชิงพาณิชย์หรืออสังหาริมทรัพย์ทั่วไป แต่ดำรงฐานะเป็น ศาสนสมบัติ ที่ได้รับการคุ้มครองด้วยกลไกทางกฎหมายที่เข้มงวดและสลับซับซ้อนที่สุดประเภทหนึ่ง กระบวนการโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินของสงฆ์ถูกออกแบบมาเพื่อธำรงรักษาพุทธอาณาจักรให้มีความมั่นคงถาวร ป้องกันการเบียดบังศาสนสมบัติไปเป็นของส่วนตน บทความนี้จะวิเคราะห์เจาะลึกถึงเงื่อนไขและขั้นตอนตาม พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ และระเบียบที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เห็นถึงนัยสำคัญของการคุ้มครองที่ดินวัดในมิติทางกฎหมายร่วมสมัย
ในภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณของสังคมไทย “วัด” และ “ป่า” มีความสัมพันธ์เชิงพึ่งพาอาศัยกันมาอย่างยาวนานนับแต่อดีต ทว่าเมื่อบริบทของรัฐสมัยใหม่นำมาซึ่งการจัดระเบียบที่ดินผ่านตัวบทกฎหมาย ความพร่าเลือนระหว่างสิทธิครอบครองตามจารีตพุทธจักรและเขตอำนาจตามกฎหมายอาณาจักรได้กลายเป็นประเด็นข้อพิพาทที่ซับซ้อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกรณี “พื้นที่ทับซ้อน” ระหว่างวัดและเขตป่าสงวนแห่งชาติ
ในมิติของนิติศาสตร์ไทย “ที่ดินวัด” มิได้เป็นเพียงอสังหาริมทรัพย์เพื่อการอยู่อาศัยหรือประกอบกิจการทั่วไป แต่มีสถานะเป็นศาสนสมบัติที่มี “เกราะคุ้มครอง” หนาแน่นที่สุดประเภทหนึ่งภายใต้ พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 ทว่าในโลกแห่งความจริง ข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์มักเกิดขึ้นเมื่อเขตแดนแห่งศรัทธาทับซ้อนกับสิทธิของราษฎร โดยเฉพาะประเด็น “การครอบครองปรปักษ์” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
ในห้วงเวลาที่สังคมไทยเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในยุคดิจิทัล ความต้องการที่พึ่งทางใจและการแสวงหาความสงบภายในผ่านการปฏิบัติธรรมได้กลายเป็นแนวโน้มสำคัญที่ไม่เพียงจำกัดอยู่ในกลุ่มผู้สูงอายุ แต่ยังขยายตัวสู่คนรุ่นใหม่ที่มองหาการเยียวยาจิตใจ (Mental Wellness) ในมิติทางพุทธศาสนา การประกาศใช้ ระเบียบมหาเถรสมาคม ว่าด้วยการส่งเสริมสำนักปฏิบัติธรรมแห่งคณะสงฆ์ พ.ศ. 2567 จึงถือเป็น “หมุดหมายใหม่” ที่สะท้อนถึงการปฏิรูปและยกระดับมาตรฐานการบริหารจัดการวิปัสสนากรรมฐานในประเทศไทยให้มีธรรมาภิบาลและทันต่อสถานการณ์ปัจจุบัน,
การประกาศใช้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562 ถือเป็นหมุดหมายสำคัญที่ก่อให้เกิดการปฏิรูปโครงสร้างบุคลากรทางการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยอย่างมีนัยสำคัญ กฎหมายฉบับนี้ไม่เพียงแต่ยกระดับวิทยฐานะของผู้เรียน แต่ยังได้วางรากฐาน “ความเป็นวิชาชีพ” ให้แก่ผู้ขับเคลื่อนการเรียนการสอน หรือ “ผู้ปฏิบัติงานสอน” โดยกำหนดสิทธิ หน้าที่ และธรรมาภิบาลไว้อย่างเป็นระบบ เพื่อให้การจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมสอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษาของชาติและคงความบริสุทธิ์ตามพระธรรมวินัย บทความนี้จะพาทุกท่านไปทำความเข้าใจถึงสถานะทางกฎหมาย สิทธิที่พึงมี และหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติของคุรุสงฆ์ในยุคปัจจุบัน
ในท่ามกลางความรุ่งโรจน์ของพุทธจักรไทยภายใต้การปฏิรูปโครงสร้างทางการศึกษาครั้งใหญ่ด้วย พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562 ที่มุ่งยกระดับมาตรฐานวิชาการสงฆ์สู่ระดับสากล ทว่าในอีกด้านหนึ่งของสังฆมณฑล ยังมีวัดอีกจำนวนมากที่ถูกจัดว่าเป็น “วัดยากจน” หรือวัดในถิ่นทุรกันดารที่กำลังเผชิญกับพายุแห่งความเปลี่ยนแปลง ปัญหาและอุปสรรคในการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมในกลุ่มวัดเหล่านี้ไม่ใช่เพียงเรื่องของงบประมาณ แต่เป็นเรื่องของความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้างที่อาจส่งผลต่อการสร้าง “ศาสนทายาท” ในอนาคต
ท่ามกลางการปฏิรูปโครงสร้างการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยครั้งสำคัญ สาระสำคัญประการหนึ่งที่มักถูกมองข้ามแต่กลับมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเกียรติภูมิของศาสนทายาท คือการรับรองและคุ้มครอง “ตัวตนทางวิชาการ” ของพระภิกษุสามเณรผู้สำเร็จการศึกษา การประกาศใช้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562 ไม่เพียงแต่เป็นการยกระดับมาตรฐานการเรียนการสอน แต่ยังทำหน้าที่เป็นเกราะกำบังทางกฎหมายที่คุ้มครองวิทยฐานะและเครื่องหมายแห่งความสำเร็จทางธรรมวินัยไว้อย่างเข้มงวด เพื่อธำรงไว้ซึ่งศรัทธาและความถูกต้องในสังฆมณฑล
ท่ามกลางกระแสความเปลี่ยนแปลงของพลวัตโลกในปัจจุบัน บทบาทของสถานศึกษาพระปริยัติธรรมมิได้จำกัดอยู่เพียงการสืบทอดพระธรรมวินัยตามโบราณราชประเพณีเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็นสถาบันหลักในการบ่มเพาะทรัพยากรบุคคลที่มีคุณภาพภายใต้ร่มกาสาวพัสตร์ การประกาศใช้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562 จึงเป็นหมุดหมายสำคัญในการยกระดับมาตรฐานการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยให้มีความเป็นเอกภาพและสอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษาของชาติ, หัวใจสำคัญของกฎหมายฉบับนี้คือการกำหนดทิศทางในการพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณลักษณะที่เพียบพร้อม ทั้งในมิติของพุทธจักรและอาณาจักร เพื่อผลิต “ศาสนทายาท” ที่สมบูรณ์แบบในโลกสมัยใหม่
ท่ามกลางกระแสความเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกที่มุ่งเน้นการตรวจสอบและการวัดผลเชิงคุณภาพ ระบบการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยได้ก้าวเข้าสู่มิติใหม่ที่สำคัญยิ่งด้วยการตรา พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562 กฎหมายฉบับนี้มิได้เป็นเพียงกรอบระเบียบปฏิบัติเท่านั้น แต่ยังเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับ “มาตรฐานและการประกันคุณภาพ” ของการศึกษาสงฆ์ให้มีความเป็นสากลและเป็นที่ยอมรับในระดับชาติ บทความนี้จะวิเคราะห์ถึงโครงสร้างและนัยสำคัญของการสร้างระบบประกันคุณภาพในสถานศึกษาพระปริยัติธรรม เพื่อให้เห็นทิศทางของการสร้างศาสนทายาทในศตวรรษที่ 21
ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกในศตวรรษที่ 21 ระบบการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยได้ก้าวเข้าสู่ “ยุคเปลี่ยนผ่าน” ครั้งสำคัญที่สุดนับตั้งแต่มีการวางรากฐานการศึกษาในวัด การประกาศใช้ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562 ไม่เพียงแต่เป็นการจัดระเบียบกฎหมายให้ทันสมัย แต่ยังเป็นการ “ยกระดับ” สถานะของโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา ให้มีความมั่นคง มีมาตรฐาน และมีศักดิ์ศรีทางวิชาการทัดเทียมกับระบบการศึกษาของชาติ บทความนี้จะวิเคราะห์เจาะลึกถึงโครงสร้างการบริหารจัดการภายใต้คัมภีร์กฎหมายฉบับใหม่นี้ เพื่อให้เห็นทิศทางและโอกาสของศาสนทายาทในโลกยุคปัจจุบัน
