Category: จศป.

การศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรม หรือที่รู้จักกันในนามนักธรรมและธรรมศึกษา ถือเป็นรากฐานอันสำคัญยิ่งในการปลูกฝังความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องในพระธรรมวินัยแก่ทั้งพระภิกษุ สามเณร และคฤหัสถ์ คุณภาพของการศึกษานี้ย่อมส่งผลโดยตรงต่อการธำรงไว้ซึ่งพระพุทธศาสนาให้มั่นคงสืบไป ภายหลังการประกาศใช้พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ การบริหารจัดการศึกษาของคณะสงฆ์ไทยได้เข้าสู่ยุคแห่งการปฏิรูปครั้งสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการวางโครงสร้างการบริหารงานที่มีประสิทธิภาพและครอบคลุมมากยิ่งขึ้น

การศึกษาพระปริยัติธรรมนับเป็นรากฐานสำคัญที่สุดประการหนึ่งในการธำรงรักษาพระพุทธศาสนาให้มั่นคงสถิตสถาพรท่ามกลางสังคมไทยที่เปลี่ยนแปลงไปตามกาลสมัย การหล่อหลอมพระภิกษุสามเณรให้เป็นผู้มีความรู้ความเข้าใจในพระธรรมวินัยอย่างถ่องแท้ ย่อมต้องอาศัยระบบการศึกษาและบุคลากรทางการศึกษาที่มีคุณภาพ สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวงและสำนักงานแม่กองบาลีสนามหลวงจึงมีบทบาทสำคัญยิ่งในฐานะองค์กรหลักที่รับผิดชอบการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรมและแผนกบาลีสืบเนื่องกันมาช้านาน

มาตรฐานการตรวจสอบภายในและกลไกการรายงานผลสำหรับสถานศึกษาพระปริยัติธรรม การตรวจสอบภายในถือเป็นกลไกสำคัญในการเสริมสร้างธรรมาภิบาลและความโปร่งใสให้แก่สถานศึกษาพระปริยัติธรรม (ซึ่งครอบคลุมทั้งสำนักเรียน สำนักศาสนศึกษา และโรงเรียนพระปริยัติธรรม) เพื่อให้การบริหารจัดการทรัพยากรของคณะสงฆ์เป็นไปอย่างถูกต้องตามระเบียบและบรรลุวัตถุประสงค์ตามยุทธศาสตร์ชาติ โดยมีหลักเกณฑ์การปฏิบัติที่สำคัญดังนี้

หลักเกณฑ์และกระบวนการกำหนดสวัสดิการเจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม (จศป.) ในการบริหารจัดการบุคลากรของการศึกษาพระปริยัติธรรม การกำหนดสวัสดิการและค่าตอบแทนถือเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างขวัญและกำลังใจ รวมถึงความมั่นคงในการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม (จศป.) ทั้งนี้ กระบวนการกำหนดหลักเกณฑ์ดังกล่าวมีโครงสร้างการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจเพื่อให้สอดคล้องกับระเบียบราชการและงบประมาณแผ่นดิน โดยมีรายละเอียดขั้นตอนดังนี้

ในอดีตบริบทการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมมักขึ้นอยู่กับดุลยพินิจและบารมีของเจ้าอาวาสเป็นสำคัญ ลักษณะการดำเนินงานในรูปแบบ “ใครพร้อมก็เปิด ใครไม่พร้อมก็ปิด” โดยขาดการกำกับดูแลเชิงระบบ ส่งผลให้เกิดภาวะ “เบี้ยหัวแตก” กล่าวคือ มีสถานศึกษากระจายตัวอยู่จำนวนมากแต่ขาดเสถียรภาพและมาตรฐานทางวิชาการ อย่างไรก็ตาม ภายใต้การปฏิรูปกิจการคณะสงฆ์ในปัจจุบัน ข้อบังคับคณะกรรมการการศึกษาพระปริยัติธรรม (กศป.) ว่าด้วยการจัดตั้งสถานศึกษาฯ พ.ศ. ๒๕๖๗ ได้เข้ามาวางรากฐาน “วงจรชีวิต” ของสถาบันการศึกษาสงฆ์ใหม่ ให้ก้าวสู่ความเป็นนิติรัฐที่มีความชัดเจนและเป็นระบบมากยิ่งขึ้น

กลไกที่มองไม่เห็น (The Invisible Mechanism) ในระบบการศึกษาทางโลก เรามี “ศึกษานิเทศก์” คอยกำกับคุณภาพโรงเรียน ในโลกของธุรกิจ เรามี “Auditor” และ “Consultant” คอยตรวจสอบและวางแผนกลยุทธ์ แล้วในโลกของการศึกษาคณะสงฆ์ล่ะ? ใครคือคนที่คอยดูว่า พระเณรเรียนอะไร? ครูสอนดีไหม? หรือหลักสูตรเดินหน้าไปทางไหน? คำตอบคือ “พระปริยัตินิเทศก์”.

เมื่อ “ทัพหน้า” แข็งแกร่ง ต้องมี “กองหนุน” ที่ทรงพลัง เวลาเราพูดถึงการศึกษา ไม่ว่าจะเป็นทางโลกหรือทางธรรม สปอตไลท์มักจะส่องไปที่ “ครูผู้สอน” เป็นหลัก แต่ในความเป็นจริง ระบบการศึกษาจะเดินหน้าไปไม่ได้เลยหากขาด “Infrastructure” หรือโครงสร้างพื้นฐานด้านการบริหารจัดการที่ดี

เมื่อการสอนธรรมะ ต้องมี “วิทยฐานะ” รองรับ ในอดีต ภาพจำของ “ครูสอนพระปริยัติธรรม” อาจดูเหมือนภารกิจเชิงอุทิศตนที่ขึ้นอยู่กับความเสียสละเป็นหลัก แต่ภายใต้โครงสร้างใหม่ของ พ.ร.บ.การศึกษาพระปริยัติธรรม และข้อบังคับปี ๒๕๖๓ การจัดการศึกษาของคณะสงฆ์กำลังก้าวเข้าสู่ยุค “Professionalism” (ความเป็นมืออาชีพ)