Tagged: ประวัติศาสตร์การศึกษาสงฆ์
ท่ามกลางลมหนาวที่พัดผ่านยอดเจดีย์และศาลาการเปรียญทั่วพระราชอาณาจักรในช่วงปลายปีพุทธศักราช ๒๕๑๘ บรรยากาศภายในวัดวาอารามต่าง ๆ ดูคึกคักและเปี่ยมไปด้วยพลังแห่งการเรียนรู้มากกว่ายุคสมัยใด เสียงพลิกหน้ากระดาษสอบของเหล่าภิกษุสามเณรและคฤหัสถ์นับแสนราย ดังกังวานเป็นพยานถึงความรุ่งเรืองของการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรมที่เดินทางมาถึงจุดพีคที่สุดยุคหนึ่งในประวัติศาสตร์คณะสงฆ์ไทย บทความนี้จะพาท่านย้อนเวลากลับไปวิเคราะห์ปรากฏการณ์ “ศาสนทายาทสองแสนรูป” ที่สะท้อนถึงปึกแผ่นและความตื่นตัวทางปัญญาธรรมในปี ๒๕๑๘ อย่างชัดเจน
ท่ามกลางลมหนาวที่พัดผ่านยอดเจดีย์และศาลาการเปรียญทั่วพระราชอาณาจักรในช่วงกลางเดือนธันวาคม พุทธศักราช 2513 บรรยากาศภายในวัดวาอารามต่าง ๆ ดูเคร่งขรึมและมีชีวิตชีวาเป็นพิเศษ บนอาสนะไม้เก่า ๆ เหล่าภิกษุหนุ่มและสามเณรน้อยนับแสนรูปต่างก้มหน้าจดจ่ออยู่กับสมุดเล่มเล็กสีตุ่น ๆ ที่พกติดย่ามอยู่เสมอ หนังสือเล่มนั้นคือ “นวโกวาท” พระนิพนธ์อันทรงคุณค่าของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ซึ่งทำหน้าที่เป็นประดุจ “แผนที่นำทาง” ผืนแรกในโลกแห่งผ้ากาสาวพัสตร์ บทความนี้จะพาท่านย้อนเวลากลับไปสำรวจความสำคัญของตำราเล่มนี้ ในฐานะเสาหลักที่ค้ำจุนมาตรฐานการศึกษาสงฆ์ไทยในสนามสอบธรรมสนามหลวงปี 2513
ท่ามกลางบรรยากาศอันเข้มขลังของศาลาการเปรียญทั่วราชอาณาจักรในช่วงกลางเดือนธันวาคม พุทธศักราช 2513 ยามที่แสงแดดอ่อน ๆ ส่องกระทบกองคัมภีร์ใบข่อยและสมุดข่อยโบราณ เหล่านักเรียนผู้กล้าแห่งสังฆมณฑลที่กำลังเข้าสอบ “นักธรรมชั้นเอก” ต่างรู้ดีว่าพวกเขามิได้เพียงแค่กำลังพิสูจน์ความจำในข้อธรรมวินัยเท่านั้น แต่กำลังจารึกรอยเท้าตามเส้นทางปัญญาของเหล่าบูรพาจารย์ผู้ยิ่งใหญ่ ผ่านวรรณกรรมทางศาสนาที่เป็นประดุจ “รากแก้ว” ของหลักสูตรปราชญ์สงฆ์ระดับสูง บทความนี้จะพาท่านย้อนเวลาไปเห็นภาพการหล่อหลอมจิตวิญญาณศาสนทายาทผ่านมรดกของกรมพระปรมานุชิตชิโนรสและสมเด็จพระสังฆราช (ปุสฺสเทว) ในปีที่พุทธปัญญาเจริญงอกงามถึงขีดสุด
ในปี พ.ศ. ๒๔๖๐ นับเป็นหมุดหมายสำคัญของการปฏิรูปการศึกษาคณะสงฆ์ไทย เมื่อสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงพระดำริให้ปรับปรุงหลักสูตรการสอบเปรียญประโยค ๔ โดยเพิ่มเงื่อนไขเชิงวิชาการที่มีนัยสำคัญต่อการพัฒนาศาสนทายาท ๒ ประการหลัก ดังนี้
ในปี พ.ศ. ๒๔๕๙ การสอบนักธรรมได้รับความนิยมถล่มทลาย จนสนามหลวงแตก! ต้องแบ่งรอบสอบถึง 3 รอบ ปัญหาคือ “สามเณรตัวเล็กๆ” รีบแห่กันมาสอบกันเยอะมาก สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส จึงต้องทรงแตะเบรกด้วยประกาศฉบับนี้
