แสงธรรมนอกรั้ววัด: พลวัตแห่ง ‘ธรรมศึกษา’ และการขยายตัวของสังคมอุดมปัญญา พ.ศ. ๒๕๑๘
บทนำ: รอยต่อแห่งยุคสมัยของการศึกษาพระปริยัติธรรม พุทธศักราช ๒๕๑๘ ถือเป็นหมุดหมายสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์การศึกษาคณะสงฆ์ไทย เมื่อภาพจำของการสอบธรรมสนามหลวงที่เคยจำกัดอยู่เพียงในแวดวงสมณะ ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงโครงสร้างและสังคมวิทยาอย่างมีนัยสำคัญ บรรยากาศของสนามสอบในเดือนธันวาคมปีนั้น มิได้มีเพียงสีเหลืองของผ้ากาสาวพัสตร์ แต่เริ่มปรากฏภาพของข้าราชการ พ่อค้า และเยาวชน ที่ข้ามพ้นรั้วโรงเรียนและหน่วยงานราชการ เข้ามาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของระบบการวัดผลทางธรรม สะท้อนให้เห็นถึงกระแสธารแห่ง “พุทธปัญญา” ที่กำลังไหลบ่าออกจากเขตพัทธสีมาเข้าสู่พื้นที่สาธารณะ ผ่านกลไกที่เรียกว่า “ธรรมศึกษา”
