Tagged: กรมพระยาวชิรญาณวโรรส

ท่ามกลางเสียงสวดมนต์อันกังวานและการประกอบศาสนพิธีอันศักดิ์สิทธิ์ภายในพระอุโบสถ ภาพที่คุ้นตาพุทธบริษัทชาวไทยมานับร้อยปีคือการที่พระเถรานุเถระถือ “พัดยศ” อันวิจิตรประณีตประกอบสมณศักดิ์ ทว่าพัดแต่ละใบมิได้ทำหน้าที่เพียงเครื่องใช้สำหรับพัดวีให้คลายร้อน แต่คือรหัสลับทางสังคมที่บ่งบอกถึงเกียรติยศและภาระหน้าที่ ซึ่งถูกจัดระเบียบอย่างเป็นระบบด้วยวิสัยทัศน์อันยาวไกลของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส

ท่ามกลางแสงแดดแผดเผาและฝุ่นละอองบนทางเกวียนที่ตัดผ่านทุ่งนาและป่าละเมาะของสยามประเทศเมื่อกว่าร้อยปีก่อน ภาพขบวนเสด็จเล็กๆ ที่ดำเนินไปอย่างเรียบง่ายด้วยพระบาทผ่านถิ่นทุรกันดารนั้น มิใช่เพียงภารกิจทางการปกครองเพื่อจัดระเบียบสงฆ์ให้เข้าสู่ความเป็นปึกแผ่นเท่านั้น แต่ทุกย่างก้าวของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ยังเปี่ยมไปด้วยร่องรอยแห่งพระเมตตาในการปัดเป่าโรคาพยาธิให้แก่พสกนิกรและบรรดาสงฆ์ในพื้นที่ห่างไกล

ในรอยต่อประวัติศาสตร์ที่สยามประเทศกำลังก้าวข้ามสู่ความทันสมัยภายใต้กระแสการปฏิรูปการศึกษาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ภาพของกุลบุตรกุลธิดาที่เคยรับการศึกษาตามศาลาวัดเริ่มขยับขยายเข้าสู่โรงเรียนหลวงอย่างเป็นระบบ ทว่าท่ามกลางความตื่นตัวในวิชาการทางโลกนั้น สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงมีสายพระเนตรอันยาวไกลที่มองเห็น “ช่องว่าง” สำคัญประการหนึ่ง นั่นคือความเกรงว่าเยาวชนรุ่นใหม่จะห่างเหินจากรากแก้วแห่งศีลธรรมอันเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ

ในปี พ.ศ. ๒๔๖๐ นับเป็นหมุดหมายสำคัญของการปฏิรูปการศึกษาคณะสงฆ์ไทย เมื่อสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงพระดำริให้ปรับปรุงหลักสูตรการสอบเปรียญประโยค ๔ โดยเพิ่มเงื่อนไขเชิงวิชาการที่มีนัยสำคัญต่อการพัฒนาศาสนทายาท ๒ ประการหลัก ดังนี้

การศึกษาของภิกษุสามเณรในประเทศไทยแต่โบราณมา คือการศึกษาภาษาบาลี ที่เรียกว่า การศึกษาพระปริยัติธรรม เป็นการศึกษาพระพุทธศาสนาในภาษาบาลี เพื่อให้รู้ภาษาบาลีสามารถอ่านพระคัมภีร์ของพระพุทธศาสนาได้โดยสะดวก เพราะคัมภีร์ของพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทดังที่นับถืออยู่ในประเทศไทยนั้น ล้วนจารึกไว้ด้วยภาษาบาลี