Tagged: ภาษาบาลี

หากย้อนเวลากลับไปในบรรยากาศการศึกษาพระธรรมวินัยของสยามประเทศเมื่อร้อยกว่าปีก่อน ภาพที่คุ้นตาคือเหล่าพระภิกษุสามเณรที่ต้องเพียรพยายามท่องจำอักขระรูปร่างแปลกตาที่จารลงบนใบลาน นั่นคือ “อักษรขอม”

ในอดีตกาล การศึกษาของคณะสงฆ์ไทยเปรียบเสมือนการเดินทางไกลที่มุ่งเน้นเพียงทิศทางเดียว นั่นคือการ “แปลภาษาบาลี” ภาพของพระภิกษุสามเณรที่นั่งท่องบ่นคัมภีร์ใบลาน ขะมักเขม้นกับการแกะศัพท์แสงทางไวยากรณ์อันสลับซับซ้อน เป็นภาพที่คุ้นตามาช้านาน ทว่าภายใต้ความเชี่ยวชาญทางภาษานั้น กลับซ่อนเร้นไว้ด้วยจุดอ่อนประการสำคัญ คือการขาดความเข้าใจใน “แก่นธรรม”

ท่ามกลางกลิ่นหอมจาง ๆ ของใบลานและแสงตะเกียงในหอไตรยุคเก่า การศึกษาพระพุทธศาสนาของสยามประเทศเคยถูกปกคลุมด้วยม่านหมอกแห่งความยากลำบากทางภาษา ในยุคสมัยที่ “อักษรขอม” เปรียบเสมือนกุญแจดอกเดียวที่จะไขเข้าไปสู่คลังความรู้ในพระไตรปิฎก พระภิกษุหนุ่มเณรน้อยต้องใช้เวลาแรมปีเพียงเพื่อท่องจำรูปร่างอักขระที่ขดงอวิจิตรบรรจงเหล่านั้น ก่อนที่จะได้เริ่มสัมผัสรสแห่งพระธรรมจริง ๆ

ปราชญ์ผู้กุมกุญแจสู่โลกกว้าง ท่ามกลางกระแสธารแห่งการเปลี่ยนแปลงในรอยต่อของสยามยุคเก่าและยุคใหม่ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเปรียบเสมือน “สะพาน” ที่เชื่อมโลกตะวันออกและตะวันตกเข้าด้วยกันผ่าน “ภาษา” พระองค์มิได้ทรงเชี่ยวชาญเพียงภาษาไทยที่เป็นภาษาแม่ แต่ทรงรอบรู้แตกฉานในภาษาบาลี สันสกฤต อังกฤษ ฝรั่งเศส และละติน การเรียนรู้ภาษาของพระองค์เปรียบเสมือนการติดปีกทางปัญญา ที่ทําให้ทรงมี “ตา” และ “หู” ที่กว้างไกลกว่าคนทั่วไปในยุคสมัยเดียวกัน

การศึกษาของภิกษุสามเณรในประเทศไทยแต่โบราณมา คือการศึกษาภาษาบาลี ที่เรียกว่า การศึกษาพระปริยัติธรรม เป็นการศึกษาพระพุทธศาสนาในภาษาบาลี เพื่อให้รู้ภาษาบาลีสามารถอ่านพระคัมภีร์ของพระพุทธศาสนาได้โดยสะดวก เพราะคัมภีร์ของพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทดังที่นับถืออยู่ในประเทศไทยนั้น ล้วนจารึกไว้ด้วยภาษาบาลี