Tagged: ที่ธรณีสงฆ์

ในทางกฎหมายและระเบียบปฏิบัติของคณะสงฆ์ไทย “ที่ดินของวัด” และ “ที่ธรณีสงฆ์” ถือเป็นศาสนสมบัติที่มีสถานะพิเศษและได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด โดยหลักเกณฑ์ปกติแล้ว การโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินของวัดให้แก่หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งนั้นจะกระทำได้ยากมาก และต้องตราเป็นพระราชบัญญัติเท่านั้น อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติมีแนวทางทางนิติศาตร์ที่น่าสนใจคือ การอุทิศที่ดินโดยปริยายเพื่อประโยชน์สาธารณะ เช่น การสร้างทางหลวงผ่านพื้นที่วัด ซึ่งถือเป็นกรณีศึกษาสำคัญที่ปรากฏในคู่มือพระสังฆาธิการและบรรทัดฐานของศาลฎีกา

ในสังคมไทย “วัด” มิได้ดำรงสถานะเพียงศาสนสถานเพื่อการบำเพ็ญสมณธรรมเท่านั้น แต่ในทางนิตินัย วัดยังมีสถานะเป็นนิติบุคคลที่ทรงสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายแผ่นดิน การอุบัติขึ้นของวัดใหม่แต่ละแห่งจึงมิใช่เพียงเรื่องของศรัทธาเพียงอย่างเดียว แต่มีความเกี่ยวข้องอย่างลึกซึ้งกับนิติสัมพันธ์ระหว่างเจ้าของที่ดิน ทายาท และคณะสงฆ์ ภายใต้การกำกับดูแลของมหาเถรสมาคม

“วัด” ในบริบทของสังคมไทย มิได้ดำรงสถานะเป็นเพียงศาสนสถานเพื่อการประกอบศาสนพิธีหรือการบำเพ็ญสมณธรรมเท่านั้น หากแต่ยังเป็น “จดหมายเหตุทางสถาปัตยกรรม” และ “คลังข้อมูลทางประวัติศาสตร์” ที่สะท้อนถึงพลวัตของความศรัทธาและโครงสร้างการปกครองในแต่ละยุคสมัย การที่พระพุทธศาสนาสามารถดำรงความมั่นคงและมีระเบียบปฏิบัติที่เป็นเอกภาพมาจนถึงปัจจุบัน ส่วนหนึ่งเกิดจากระบบการบริหารจัดการที่มีแบบแผนชัดเจน โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลักเกณฑ์การสร้างและการตั้งชื่อวัด ซึ่งปรากฏอยู่ในคู่มือพระสังฆาธิการและระเบียบมหาเถรสมาคมที่เกี่ยวข้อง

ในภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณของสังคมไทย “วัด” และ “ป่า” มีความสัมพันธ์เชิงพึ่งพาอาศัยกันมาอย่างยาวนานนับแต่อดีต ทว่าเมื่อบริบทของรัฐสมัยใหม่นำมาซึ่งการจัดระเบียบที่ดินผ่านตัวบทกฎหมาย ความพร่าเลือนระหว่างสิทธิครอบครองตามจารีตพุทธจักรและเขตอำนาจตามกฎหมายอาณาจักรได้กลายเป็นประเด็นข้อพิพาทที่ซับซ้อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกรณี “พื้นที่ทับซ้อน” ระหว่างวัดและเขตป่าสงวนแห่งชาติ

การบริหารจัดการ “วัด” ในปัจจุบัน มิใช่เพียงเรื่องของการเผยแผ่ศาสนาและประกอบพิธีกรรมเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความรับผิดชอบในฐานะ “นิติบุคคล” ที่ต้องดูแลรักษาทรัพย์สินให้ถูกต้องตามหลักกฎหมาย พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕ (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. ๒๕๓๕) และกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง ได้วางกรอบระเบียบปฏิบัติเกี่ยวกับ “ศาสนสมบัติ” ไว้อย่างชัดเจน เพื่อสร้างความโปร่งใสและรักษาศรัทธาของพุทธศาสนิกชน