Tagged: ธรรมศึกษา

ในช่วงทศวรรษ ๒๕๓๐ สังคมไทยได้ก้าวเข้าสู่กระแสการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างรวดเร็ว ในขณะเดียวกัน มิติทางด้านการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรมก็ได้ปรากฏพลวัตสำคัญ โดยเฉพาะในปีพุทธศักราช ๒๕๓๓ ซึ่งถือเป็นหมุดหมายสำคัญทางประวัติศาสตร์การศึกษาสงฆ์ไทย เมื่อสถิติผู้สมัครสอบ “ธรรมศึกษา” มีจำนวนเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สะท้อนให้เห็นถึงความสำเร็จในการขยายโอกาสทางการศึกษาพระพุทธศาสนาจากขอบเขตของบรรพชิตสู่สาธารณชนในวงกว้าง

พุทธศักราช ๒๕๒๙ นับเป็นหมุดหมายสำคัญทางประวัติศาสตร์การศึกษาของคณะสงฆ์ไทย โดยเฉพาะในช่วงเดือนพฤศจิกายน ซึ่งเป็นห้วงเวลาแห่งการวัดผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรม หากพิจารณาบริบททางสังคมและศาสนาในขณะนั้น จะพบว่าการสอบธรรมสนามหลวงซึ่งจัดขึ้นตั้งแต่วันที่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๒๙ มิได้เป็นเพียงกิจกรรมทางวิชาการประจำปี แต่เป็นปรากฏการณ์ที่สะท้อนถึงความตื่นตัวสูงสุดในการศึกษาหลักธรรมของพุทธบริษัท ทั้งฝ่ายบรรพชิตและคฤหัสถ์

บทนำ: รอยต่อแห่งยุคสมัยของการศึกษาพระปริยัติธรรม พุทธศักราช ๒๕๑๘ ถือเป็นหมุดหมายสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์การศึกษาคณะสงฆ์ไทย เมื่อภาพจำของการสอบธรรมสนามหลวงที่เคยจำกัดอยู่เพียงในแวดวงสมณะ ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงโครงสร้างและสังคมวิทยาอย่างมีนัยสำคัญ บรรยากาศของสนามสอบในเดือนธันวาคมปีนั้น มิได้มีเพียงสีเหลืองของผ้ากาสาวพัสตร์ แต่เริ่มปรากฏภาพของข้าราชการ พ่อค้า และเยาวชน ที่ข้ามพ้นรั้วโรงเรียนและหน่วยงานราชการ เข้ามาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของระบบการวัดผลทางธรรม สะท้อนให้เห็นถึงกระแสธารแห่ง “พุทธปัญญา” ที่กำลังไหลบ่าออกจากเขตพัทธสีมาเข้าสู่พื้นที่สาธารณะ ผ่านกลไกที่เรียกว่า “ธรรมศึกษา”

ท่ามกลางบรรยากาศอันเงียบสงบแต่แฝงด้วยความเข้มขลัง ณ ศาลาอบรมสงฆ์ วัดสามพระยา เมื่อวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2514 แสงแดดยามบ่ายส่องกระทบจีวรของเหล่าพระเถรานุเถระและพระเปรียญที่สละเวลามานั่งรวมตัวกันเพื่อภารกิจสำคัญ, เสียงพลิกกระดาษใบตอบนับแสนฉบับดังกังวานเป็นจังหวะ ราวกับเสียงแห่งความหวังของศาสนทายาทกว่า 200,000 รูป/คน ที่รอคอยผลการพิสูจน์ปัญญาธรรม บทความนี้จะพาท่านย้อนไปสัมผัสความละเอียดลออของระบบ “2 กรรมการ 200 คะแนน” มาตรฐานการวัดผลที่ขึ้นชื่อว่ายุติธรรมและเฉียบขาดที่สุดยุคหนึ่งในประวัติศาสตร์การศึกษาสงฆ์ไทย

ท่ามกลางลมหนาวที่พัดโบกโบราณสถานและหลังคาวัดทั่วราชอาณาจักรในช่วงกลางเดือนธันวาคม พุทธศักราช 2513. บรรยากาศของประเทศไทยในยามนั้นมิได้อบอวลเพียงแค่กลิ่นอายของฤดูกาลที่เปลี่ยนผัน แต่ยังคละคลุ้งไปด้วยกลิ่นน้ำหมึกและความตั้งใจอันแรงกล้าของพุทธบริษัททั่วแผ่นดิน. บนศาลาการเปรียญและอาคารเรียนนับหมื่นแห่ง แสงแดดอ่อน ๆ ส่องกระทบจีวรสีเหลืองทองและชุดขาวของเหล่าสาธุชนที่กำลังก้มหน้าจารึกปัญญาลงบนหน้ากระดาษ. นี่คือฉากทัศน์ของ “มหกรรมปัญญาทางธรรม” ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทย เมื่อกองทัพธรรมเติบโตขึ้นอย่างก้าวกระโดดจนถึงจำนวน 200,000 รูป/คน เป็นครั้งแรก