บันทึกความทรงจำเจ้านาย: ปฐมบท “อัตชีวประวัติ” เล่มแรกในวรรณกรรมไทย ภาพสะท้อนชีวิตจริงหลังกำแพงวัง
ในหน้าประวัติศาสตร์วรรณกรรมไทย ยุคก่อนกาลเก่านั้น เรื่องราวที่ถูกจารึกลงในสมุดข่อยหรือใบลานมักเป็นเรื่องราวของเทพนิยาย ปรัมปรา หรือพงศาวดารเฉลิมพระเกียรติที่เน้นย้ำพระราชกรณียกิจอันสูงส่งและพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ จนกระทั่งการมาถึงของปลายปากกาแห่งปราชญ์ผู้หนึ่ง ที่กล้าฉีกขนบเดิมเพื่อบอกเล่า “ความจริง” ของชีวิตมนุษย์ปุถุชน ท่านผู้นั้นคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส
