สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง เป็นหน่วยงานหลักภายใต้การดูแลของมหาเถรสมาคม มีภารกิจสำคัญในการวางรากฐานและจัดการศึกษาพระปริยัติธรรม แผนกธรรม (นักธรรมและธรรมศึกษา) เพื่อสร้างศาสนทายาทและเผยแผ่หลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาให้เข้าถึงทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ์อย่างมีมาตรฐาน
๑. ประวัติและวิวัฒนาการแห่งปัญญา
การสอบธรรมสนามหลวงมีจุดเริ่มต้นที่สำคัญมาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๕๔ โดยเริ่มจากการสอบองค์สามเณรรู้ธรรม และพัฒนามาสู่ระบบการสอบ “นักธรรม” อย่างเป็นทางการในเวลาต่อมา
ในอดีต ที่ทำการแม่กองธรรมสนามหลวงเคยตั้งอยู่ ณ พระอารามสำคัญหลายแห่ง อันเป็นศูนย์กลางการบริหารคณะสงฆ์ เช่น วัดราชผาติการาม และ วัดราชาธิวาสวิหาร ซึ่งในแต่ละยุคสมัยได้ร่วมกันวางรากฐานทางการศึกษาพระปริยัติธรรมโดยมุ่งเน้น “คุณภาพทางจริยธรรม” และ “ความสุจริตโปร่งใส” เป็นหลักสำคัญ
อย่างไรก็ตาม บทบาทของสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวงมิได้จำกัดอยู่เพียงการจัดการสอบเท่านั้น หากยังทำหน้าที่เป็นกลไกหลักของคณะสงฆ์ในการธำรงรักษามาตรฐานแห่งพระธรรมวินัย และส่งเสริมสนับสนุนการเผยแผ่พระธรรมคำสอนให้แผ่ขยายสู่สาธารณชนอย่างเป็นระบบ เพื่อให้พุทธศาสนิกชนสามารถนำหลักธรรมไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างแท้จริง สอดคล้องกับบริบทสังคมที่มีจำนวนผู้ศึกษาพระปริยัติธรรมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจนถึงระดับหลักแสนคนในปัจจุบัน
๒. โครงสร้างการบริหารงานยุคใหม่
เพื่อให้สอดคล้องกับ พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๒ สำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวงได้ปรับปรุงโครงสร้างเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารงาน โดยมีการแบ่งส่วนงานดังนี้
สำนักแม่กองธรรมสนามหลวงประจำหน
เปรียบเสมือนเป็น “สาขา” ในการขับเคลื่อนงานระดับภูมิภาค แบ่งออกเป็น ๕ แห่ง ได้แก่
- สำนักแม่กองธรรม ประจำหนกลาง
- สำนักแม่กองธรรม ประจำหนเหนือ
- สำนักแม่กองธรรม ประจำหนตะวันออก
- สำนักแม่กองธรรม ประจำหนใต้
- สำนักแม่กองธรรม ประจำคณะธรรมยุต
ส่วนงานสนับสนุน (เจ้าหน้าที่การศึกษาพระปริยัติธรรม – จศป.)
มีการกำหนดสถานะบุคลากรให้เป็นระบบสากล ประกอบด้วยกองบริหารงานทั่วไป กองบริหารงานบุคคล และกองเทคโนโลยีสารสนเทศ เพื่อรองรับการบริหารจัดการที่เป็นระบบ
๓. บริการออนไลน์และทรัพยากรการเรียนรู้
กองเทคโนโลยีสารสนเทศ (it.gongtham.net) ได้จัดเตรียมระบบดิจิทัลเพื่ออำนวยความสะดวกแก่พระภิกษุ สามเณร และประชาชนทั่วไป ดังนี้
- ระบบสืบค้นผลสอบธรรมสนามหลวง: ตรวจสอบรายชื่อผู้สอบผ่านนักธรรมและธรรมศึกษาประจำปี
- ดาวน์โหลดแบบเรียนและคู่มือ: คลังไฟล์ PDF หนังสือเรียนหลักสูตรนักธรรมชั้นตรี-โท-เอก และธรรมศึกษา
- ปฏิทินการปฏิบัติงาน: ข้อมูลวันสอบ วันรับสมัคร และกำหนดการสำคัญตลอดปีการศึกษา
- คลังข้อสอบเก่า: รวบรวมปัญหาและเฉลยย้อนหลังเพื่อเป็นแนวทางในการเตรียมตัวสอบ
๔. พันธกิจและจุดมุ่งหมาย
เรามุ่งมั่นที่จะรักษามาตรฐานการศึกษาพระพุทธศาสนาให้ทันสมัย โดยใช้เทคโนโลยีเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการจัดสอบและการรายงานผล เพื่อให้การศึกษาพระปริยัติธรรมเป็น “รากแก้ว” ของสังคมไทยอย่างยั่งยืน
ติดต่อสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง
- ที่อยู่: สถาบันแม่กองธรรมสนามหลวง (อาคารหอสมุดมหามกุฏราชวิทยาลัยเดิม) วัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร
- เว็บไซต์หลัก: www.gongtham.net
- ส่วนงานไอทีและคลังข้อมูล: it.gongtham.net
