Tagged: เจ้าคณะภาค

บทนำ: ความท้าทายทางสถิติและโจทย์ใหม่ของการบริหาร ในช่วงปลายปีพุทธศักราช ๒๕๒๐ วงการศึกษาคณะสงฆ์ไทยได้จารึกสถิติครั้งสำคัญ เมื่อยอดผู้สมัครสอบธรรมสนามหลวงพุ่งสูงขึ้นเป็นประวัติการณ์ถึง ๒๑๙,๘๑๓ รูป/คน ปรากฏการณ์ดังกล่าวส่งผลให้ปริมาณ “ใบตอบ” (กระดาษคำตอบ) มีจำนวนมหาศาล เปรียบเสมือนคลื่นยักษ์ทางวิชาการที่ถาโถมเข้าสู่ระบบการจัดการส่วนกลาง สถานการณ์นี้กลายเป็นปัจจัยเร่งให้แม่กองธรรมสนามหลวงต้องวางกุศโลบายบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพสูงสุด เพื่อมิให้กลไกการวัดผลเกิดภาวะชะงักงัน ในบริบทนี้เองที่บทบาทของ “เจ้าคณะภาค” ได้ถูกยกระดับขึ้นอย่างโดดเด่น ในฐานะกลไกหลักของการกระจายอำนาจทางปัญญา เพื่อรักษาดุลยภาพระหว่าง “ปริมาณ” และ “คุณภาพ” ของการศึกษาสงฆ์

บทนำ: วิกฤตศรัทธากับความท้าทายในการบริหารจัดการ ในช่วงปลายปีพุทธศักราช ๒๕๑๘ วงการศึกษาคณะสงฆ์ไทยได้เผชิญกับปรากฏการณ์ความตื่นตัวทางวิชาการครั้งสำคัญ เมื่อสถิติผู้สมัครสอบธรรมสนามหลวงพุ่งสูงขึ้นเป็นประวัติการณ์ถึง ๒๐๕,๘๗๗ รูป/คน ตัวเลขดังกล่าวแม้จะเป็นดัชนีชี้วัดความสำเร็จในการเผยแผ่ศาสนธรรม แต่ในขณะเดียวกันก็นับเป็น “โจทย์หิน” ด้านการบริหารจัดการสำหรับกองธรรมสนามหลวงส่วนกลาง การรวบรวมและประเมินผลใบตอบนับแสนฉบับให้เสร็จสิ้นภายในระยะเวลาอันจำกัด กลายเป็นปัจจัยเร่งให้เกิดการปรับเปลี่ยนโครงสร้างการทำงาน โดยการดึง “เจ้าคณะภาค” เข้ามามีบทบาทสำคัญในฐานะกลไกหลักของการกระจายอำนาจสู่ภูมิภาค

ในยุคพุทธศักราช 2508 เมื่อลมหนาวเริ่มมาเยือนในเดือนธันวาคม ภารกิจการจัดสอบธรรมสนามหลวงที่มีผู้สมัครกว่า 140,484 คนทั่วประเทศไม่ได้เป็นเพียงแค่เรื่องของการทำข้อสอบ แต่คือ “มหกรรมโลจิสติกส์” ครั้งใหญ่ของไทย ในวันที่ถนนหนทางยังทุรกันดารและการสื่อสารยังต้องพึ่งพาระบบไปรษณีย์และรางเหล็กเป็นหลัก การส่งมอบ “ห่อข้อสอบ” จากพระนครไปยังยอดดอยห่างไกลหรือหมู่เกาะสุดเขตแดน คือฉากทัศน์แห่งความทุ่มเทที่ผสมผสานระหว่างระเบียบวินัยอันเข้มงวดและการจัดการที่ลุ่มลึก

ในหน้าประวัติศาสตร์การปกครองคณะสงฆ์ไทย ภาพความแตกต่างของวัตรปฏิบัติระหว่าง “มหานิกาย” และ “ธรรมยุต” อาจเป็นสิ่งที่พุทธศาสนิกชนคุ้นตา แต่เมื่อถึงคราวที่เสียงระฆังแห่งการสอบธรรมสนามหลวงดังขึ้นในปี พุทธศักราช 2508 พรมแดนแห่งนิกายกลับหลอมรวมเป็นเนื้อเดียว ภายใต้ภารกิจศักดิ์สิทธิ์เพื่อสืบอายุพระพุทธศาสนา นี่คือฉากทัศน์แห่ง “เอกภาพ” ที่เจ้าคณะภาคและเจ้าคณะจังหวัดจากทั้งสองนิกาย ได้ประสานมือกันขับเคลื่อนวงล้อแห่งปัญญาให้หมุนวนไปทั่วราชอาณาจักร

ตำแหน่ง “เจ้าคณะภาค” ถือเป็นตำแหน่งบริหารระดับสูงในการปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค มีหน้าที่กำกับดูแลคณะสงฆ์ในเขตจังหวัดต่าง ๆ ที่อยู่ในความรับผิดชอบ เพื่อให้การคัดเลือกบุคลากรเข้าสู่ตำแหน่งนี้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและได้บุคคลผู้มีความเหมาะสม การแต่งตั้งจึงต้องเป็นไปตาม กฎมหาเถรสมาคม ฉบับที่ ๒๔ (พ.ศ. ๒๕๔๑) ว่าด้วยการแต่งตั้งถอดถอนพระสังฆาธิการ ซึ่งได้บัญญัติหลักเกณฑ์แบ่งออกเป็นคุณสมบัติทั่วไปและคุณสมบัติเฉพาะ ดังนี้